Nhưng có một điều chắc chắn rằng: Làm nên “Huyền thoại” ấy là những con người thật - Những cán bộ, chiến sĩ đoàn 559 với trọng trách mở đường Trường Sơn và sự đùm bọc của bà con các dân tộc trên dãy Trường Sơn (kể cả bà con người Lào, người Campuchia nơi con đường đi qua) - Những con người thật ấy bằng tinh thần yêu nước, bằng ý chí vượt qua bom đạn và lòng quả cảm vô song “Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước. Mà lòng phơi phới dậy tương lai”. 

Đường Trường Sơn - con đường huyền thoại. Ảnh tư liệu

Đấy là vũ khí chỉ chúng ta mới có. Trên những con đường ngang dọc khắp dãy Trường Sơn, trong những cánh rừng bạt ngàn, có một “mặt trận” đã và luôn đồng hành cùng các chiến sĩ Trường Sơn. Đó là “Mặt trận văn hóa - văn nghệ”. 

Lại một “điều thần kỳ” nữa, qua 16 năm “Mở đường mà tiến. Đánh địch mà đi” hay “Sống bám xe, bám đường. Chết kiên cường dũng cảm” cuộc sống Trang CHủ MB666 An Toàn, Link Chính Thức và chiến đấu của cán bộ, chiến sĩ đường Trường Sơn được khắc họa, được nhân rộng qua những tác phẩm văn học.

Tiếp nối mạch nguồn văn học dân gian của các dân tộc trên dãy Trường Sơn. Tiếp nối mạch nguồn của văn học Cách mạng thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp và được sự cổ vũ của dòng văn học Cách mạng Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. 

Trên những cung đường Trường Sơn hay trên những dòng sông Trường Sơn. Trong những cuộc “phá núi, mở đường” hay chính ngay trên miệng hố bom giặc Mỹ, văn học trên đường Trường Sơn nở rộ như hoa Pơlang, tung cánh bay xa như đàn Phí. 

Có thể nói những bài thơ ra đời trên đường Trường Sơn hay những trang văn được viết dưới những cánh rừng Trường Sơn đã kịp thời động viên, khích lệ cán bộ, chiến sĩ và TNXP trên tuyến đường. 

Một lớp những người sáng tác văn học nghệ thuật được hình thành khi chính họ vừa là người san lấp hố bom, vừa là người viết. Lớp nhà văn chiến sĩ Trường Sơn ra đời và nhanh chóng hòa mình vào cuộc chiến đấu riêng có của Trường Sơn “Thầm lặng mở đường đưa hàng ra tiền tuyến”. 

Họ vốn không được đào tạo để trở thành người cầm bút chuyên nghiệp, họ vốn vào chiến trường là để cầm súng nhưng chính sự thôi thúc của tuyến đường mà họ cầm xẻng, cầm cuốc, cầm vô lăng, cầm kim tiêm hay những thứ không hề là vũ khí để chống lại đạn bom giặc Mỹ. 

Từ nhiệt huyết của tuổi trẻ, từ sự khâm phục đồng chí, đồng đội mình, từ tình yêu và trách nhiệm của người lính, họ đã cầm thêm cây bút để làm chứng nhân ghi lại cuộc sống chiến đấu hào hùng trên đường Trường Sơn.

Bộ đội công binh mở đường Trường Sơn. Ảnh tư liệu

Trong số rất nhiều những người cầm bút trên tuyến đường Trường Sơn ngày ấy, Phạm Tiến Duật nổi lên. Ông thực sự đóng vai trò “người lĩnh xướng” trong dàn đồng ca văn học nghệ thuật Trường Sơn. 

Chân thành và chi tiết, thơ Phạm Tiến Duật không chỉ phản ánh kịp thời những gì đang diễn ra nơi “tuyến lửa”, với tâm hồn của một người lính, ông đã đi đầu trong việc “làm thơ cho lính đọc”, đúng như nhà văn Đỗ Chu đã nói về ông - “Phạm Tiến Duật đúng là một người đời cõng lửa”, đấy là ngọn lửa ấm của tình yêu cuộc sống, của thi ca sưởi ấm lòng người”.

Với vai trò là “người lĩnh xướng”, thơ Phạm Tiến Duật đã lan tỏa, không chỉ những người lính Trường Sơn đón nhận mà còn được những người không phải là lính Trường Sơn đón chờ. 

Với các bài thơ như: “Tiếng cười của đồng chí coi kho” (1968), “Gửi em cô thanh niên xung phong” (1968) hay “Bài thơ tiểu đội xe không kính” (1969) và tiêu biểu là “Trường Sơn Đông - Trường Sơn Tây” với những câu thơ tranh đấu mà vẫn đậm chất trữ tình “Cùng mắc võng trên rừng Trường Sơn/ Hai đứa ở hai đầu xa thẳm/ Đường ra trận mùa này đẹp lắm/ Trường Sơn đông nhớ Trường Sơn tây/ Một dãy núi mà hai màu mây/ Nơi nắng nơi mưa khí trời cũng khác/ Như anh với em như Nam với Bắc/ Như Đông với Tây một dải rừng liền” cùng rất nhiều bài thơ “hoàn toàn Trường Sơn” khác. 

Phạm Tiến Duật được nhắc đến và ta có thể nói rằng: Đường Trường Sơn chống Mỹ là ý chí Hồ Chí Minh. Chủ nghĩa anh hùng Cách mạng Việt Nam và... thơ Phạm Tiến Duật” chính tại “tuyến lửa” Trường Sơn của những năm chống Mỹ, văn học nghệ thuật mà đặc biệt là thơ, văn với lực lượng tác giả đông đảo bên cạnh Phạm Tiến Duật đã hình thành nên một dòng văn học mà ngày nay chúng ta có thể khẳng định là: Văn học Trường Sơn.

Trong những tác giả sáng tác “tại trận” có Nguyễn Minh Châu với “Dấu chân người lính”. Nhà văn Nguyễn Minh Châu vào Trường Sơn từ rất sớm và có những sáng tác cũng rất sớm về Trường Sơn, thậm chí chỉ bằng truyện ngắn “Mảnh trăng cuối rừng” cũng đủ thấy tài năng và tâm huyết của anh với con đường huyền thoại. 

Nhân kỷ niệm 129 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh; kỷ niệm 60 năm Ngày mở đường Trường Sơn 19-5 (1959 - 2019), tối 16-5 tại Bảo tàng tỉnh Bình Phước, Trung tâm Lưu trữ quốc gia II, Cục Văn thư và Lưu trữ Mocbai com ưu đãi độc quyền mỗi ngày phối hợp với Bảo tàng tỉnh Bình Phước tổ chức trưng bày tài liệu lưu trữ chuyên đề “Đường Trường Sơn - Con đường huyền thoại”.

Rồi sau đó là những tác phẩm khác như: “Những người đi từ trong rừng ra” hay “Những cánh rừng đầy giấy bay” viết về những con người trên dãy Trường Sơn chống Mỹ làm người đọc thêm ngưỡng vọng về họ. 

Là “người mở rừng” Lê Lựu - một nhà văn chính hiệu Trường Sơn viết trực diện về những người lính mở đường Trường Sơn qua tiểu thuyết “Mở rừng” ăm ắp không khí Trường Sơn. Và đó là: Trần Nhương, Lê Minh Khuê, Khuất Quang Thụy, Phạm Hoa, Nguyễn Duy, Nguyễn Thụy Kha, Quang Chuyền, Trọng Khoát, Gia Dũng... những tác giả là “tân binh” và học “đại học” ở Trường Sơn rồi thấm đẫm thực tế chiến đấu, thực tế mở đường mà viết lên thành văn.

Còn có những tác giả vào Trường Sơn “tham chiến”, họ đã cho ra đời nhiều tác phẩm về Trường Sơn như: Nguyễn Đình Thi, Nguyễn Thị Như Trang, Nguyễn Khải, Xuân Sách, Phạm Ngọc Cảnh, Ngô Văn Phú... và cả nhà thơ lớn Tố Hữu nữa. 

Các sáng tác của họ làm phong phú Đăng Ký MB 66 Tặng 66K văn học Trường Sơn. Những câu thơ như: “Gặp em trên cao lộng gió. Rừng Trường Sơn ào ào lá đỏ - Chào em, em gái tiền phương. Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn” (Lá đỏ, Nguyễn Đình Thi) cho chúng ta tin về một ngày toàn thắng của dân tộc. Không thể thống kê về đội ngũ những người cầm bút chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp có mặt trên đường Trường Sơn hay không thể kể hết được về những tác phẩm văn học đã viết ở Trường Sơn và viết về Trường Sơn nhưng một dòng văn học Trường Sơn là có thực và bây giờ sau 60 năm ngày con đường Trường Sơn ra đời rất cần tổng kết dòng văn học đặc biệt này.

***

Đó là một dòng văn học hừng hực ý chí cách mạng với “địa văn học” là dãy Trường Sơn hùng vĩ gắn liền với kỳ tích thế kỷ 20 của dân tộc. Đó là dòng văn học cách mạng tràn đầy tinh thần yêu nước với tư tưởng “Dù đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng cương quyết giành cho được độc lập dân tộc" của Bác Hồ kính yêu. Và tư tưởng của Người đã là “ngọn đuốc” thắp lên một tinh thần hào hùng của giai điệu “Đêm Trường Sơn/ Chúng cháu nhìn trăng, nhìn cây/ Cảnh khuya như vẽ/ Bâng khuâng chúng cháu nghĩ/ Bác như đã đến nơi này/ Đêm Trường Sơn/ Chúng cháu nghe tiếng suối/ Trong như tiếng hát xa/ Chúng cháu ngỡ như Pác Bó/ Suối về đây ngân nga/ Bỗng chúng cháu bồn chồn/ Thương nhớ Bác/ Rừng khuya đã dậy tiếng gà/ Súng trĩu nặng vượt dốc cao ngàn thước/ Đường Trường Sơn chúng cháu dồn chân bước/ Con đường Bác mới đi qua” (Đêm Trường Sơn nhớ Bác, Nguyễn Trung Thu)

Dòng văn học ấy góp phần hình thành nên ý chí vô song đối chọi với sức mạnh của đạn bom quân thù xâm lược. Đó là một dòng văn học vì con đường huyền thoại Hồ Chí Minh - Trường Sơn chỉ có ở dân tộc Việt Nam, chỉ có ở đất nước Việt Nam.

Một thời khắc cốt, ghi tâm

(BGĐT) - Thời chiến tranh, họ đã cống hiến tuổi thanh xuân, đóng góp bao mồ hôi, nước mắt, xương máu, thậm chí hy sinh tính mạng để tuyến đường Trường Sơn được thông suốt, bảo đảm cho các đoàn xe vận tải dễ dàng chi viện cho miền Nam đánh Mỹ. Lịch sử luôn ghi nhớ công lao của họ - những chiến sĩ quả cảm trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, góp phần xứng đáng vào Đại thắng mùa Xuân 1975.

 

Nhà thơ Nguyễn Trọng Văn