Tràn xả lũ hồ Khuôn Thần, xã Kiên Thành (Lục Ngạn) bị rò rỉ, thẩm lậu.

Nhiều công trình xuống cấp

Hồ Khuôn Thần, xã Kiên Lao (Lục Ngạn) có dung tích thiết kế hơn 16 triệu m3 được xây dựng cách đây hơn 50 năm nhằm bảo đảm nước tưới cho sản xuất nông nghiệp của các xã Kiên Lao, Kiên Thành, Thanh Hải. Qua thời gian sử dụng, do hạn chế về kinh phí duy tu, bảo dưỡng nên đến nay nhiều hạng mục xuống cấp. Mái thượng, hạ lưu xuất hiện nhiều tổ mối, một số đoạn bị xói lở, xô sạt; hai đầu tràn xả lũ nơi tiếp giáp với vách núi bị rò rỉ, thẩm lậu; ti van cống lấy nước hoen gỉ, cánh cống hở. 

Anh Phan Hữu Hà, cán bộ phụ trách cụm thuỷ nông Khuôn Thần thuộc Công ty TNHH một thành viên Khai thác công trình thuỷ lợi Lục Ngạn cho biết: “Hiện nay, mặc dù hồ chưa đạt dung tích thiết kế nhưng nước thường xuyên rò rỉ qua tràn xả lũ. Ngoài ra, cánh cống bị hỏng nên mỗi lần đóng, mở cống chúng tôi phải chuẩn bị 1-2 m3 đất để bịt điểm hở song vẫn bị thất thoát nước”.

 Không chỉ hồ Khuôn Thần, hồ Đèo Sặt, xã Đồng Hưu (Yên Thế) cũng bị sạt trượt mái đập hạ lưu, thẩm lậu nước qua thân, vai đập và tràn xả lũ. Cống lấy nước bị lún, nứt.

Kết quả rà soát của Sở Nông nghiệp và PTNT cho thấy, toàn tỉnh có 618 hồ, đập lớn nhỏ, trong đó có 45 công trình xuống cấp nghiêm trọng, nguy cơ cao mất an toàn khi mưa lũ xảy ra như: Hồ Làng Thum, xã Quý Sơn; hồ Đá Mài, xã Hồng Giang; hồ Bầu Lầy, xã Trù Hựu (Lục Ngạn); hồ Lân, xã Giáo Liêm (Sơn Động), hồ Suối Ven, xã Xuân Lương; hồ Rừng Tổ, xã Hương Vĩ (Yên Thế)… 

Theo Chi cục Thuỷ lợi (Sở Nông nghiệp và PTNT), mỗi công trình khi xây dựng, hoàn thành và bàn giao đưa vào sử dụng đều có một phần kinh phí dành cho duy tu, bảo dưỡng hằng năm. Nhưng số tiền trên hầu như không được cấp đúng theo quy định nên các hồ không được sửa chữa; ngoài ra, một số hồ được xây dựng từ lâu, không đồng bộ và do ảnh hưởng của bão lũ trong nhiều năm dẫn tới xuống cấp.

Chủ động ứng phó 

Để cải tạo, nâng cấp 45 hồ chứa xuống cấp trong toàn tỉnh cần gần 150 tỷ đồng. Đây là số tiền rất lớn trong khi nguồn ngân sách tỉnh eo hẹp. Tại buổi làm việc với tỉnh về tình hình phòng chống lụt bão và tìm kiếm cứu nạn (PCLB-TKCN) cuối tháng 7 vừa qua, đại diện đoàn công tác của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho biết, từ nay đến năm 2015 trung ương cũng chỉ có thể bố trí cho Bắc Giang nhiều nhất khoảng 20 tỷ đồng phục vụ duy tu, sửa chữa hồ đập.

Trước tình hình trên, căn cứ vào kết quả rà soát, đánh giá hiện trạng hồ chứa, UBND tỉnh vừa phân bổ 17,5 tỷ đồng từ nguồn vốn dự phòng ngân sách tỉnh năm 2014 để xử lý cấp bách một số công trình đê điều, hồ chứa, trong đó các hồ được xử lý gồm: Đập Đồng Thủm, xã Tuấn Đạo; hồ Mìn Thượng, xã Quế Sơn; hồ Lân, xã Giáo Liêm (Sơn Động); đập Đá Cóc, xã Nghĩa Phương; hồ Khoanh Song, xã Vô Tranh (Lục Nam).

Kiểm tra tại huyện Lục Nam về công tác PCLB-TKCN, mới đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Văn Thái chỉ đạo: “Các chủ hồ, đập cần kiểm tra khả năng trữ nước của các hồ, chủ động xả nước khi công trình không bảo đảm an toàn; tổ chức trực ban nghiêm túc, thường xuyên theo dõi diễn biến mực nước, tình hình thời tiết để chủ động ứng phó; xây dựng chi tiết phương án bảo đảm an toàn hồ chứa, kịp thời phát hiện và xử lý sự cố ngay từ giờ đầu. Việc này sẽ góp phần giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra”. 

Để ứng phó, một số đơn vị thuỷ nông đã xây dựng phương án PCLB và xử lý sự cố hồ chứa. Tại hồ Khuôn Thần, các xã Kiên Thành, Kiên Lao, Thanh Hải đã chuẩn bị 4 nghìn bao tải; 6 nghìn m3 đất và một số vật tư khác như gỗ, tre, bạt chắn sóng... Xã Quý Sơn (Lục Ngạn) cũng chuẩn bị vật tư đề phòng tình huống nước tràn qua đỉnh đập hồ Làng Thum, trượt mái hạ lưu, nứt thân đập. Tuy nhiên theo ông Vũ Bá Thành, Giám đốc Công ty thuỷ nông Lục Ngạn thì những phương tiện, vật tư này chỉ ứng phó được trong trường hợp xảy ra sự cố nhỏ, về lâu dài cần đầu tư kinh phí để tu sửa mới bảo đảm an toàn.

 Hồ chứa không những có vai trò cung cấp nước tưới cho sinh hoạt, sản xuất mà còn điều tiết lũ vùng hạ du trong mùa mưa bão. Mới đây, Sở Nông nghiệp và PTNT vừa có văn bản yêu cầu các huyện, TP, công ty thuỷ nông tiếp tục kiểm tra rà soát các hồ chứa nước có nguy cơ mất an toàn; tổ chức lực lượng thường trực tại công trình, xây dựng và chuẩn bị phương án xả lũ khẩn cấp qua tràn sự cố, cống lấy nước. Đối với tràn xả lũ đóng mở bằng cửa van, sẵn sàng xả lũ điều tiết nước hợp lý; các đơn vị quản lý hồ chứa cần chuẩn bị phương án phòng tránh ngập lụt, bảo đảm an toàn cho nhân dân vùng hạ du khi xả nước.

Trịnh Lan