Chất thải chăn nuôi đen đặc ở kênh tưới tại xã Lương Phong (Hiệp Hòa).

Đất lúa… chỉ có cỏ  

Dịp này, tại khu đồng thuộc địa bàn thôn Khánh, xã Lương Phong (Hiệp Hòa) bên cạnh những thửa ruộng lúa đang giai đoạn đẻ nhánh lên xanh mơn mởn thì có một khu khoảng 3-4 ha để trống cho cỏ dại mọc. Nguyên nhân là do một số trang trại chăn nuôi lợn quy mô lớn ở thôn Khánh để chất thải chảy ra ruộng đồng khiến nhiều hộ thất thu, không thể tiếp tục gieo cấy. Ông Nguyễn Văn Cảnh, thôn An Hòa, xã Đoan Bái có 2 sào ruộng tại xứ đồng này phản ánh: “Những năm trước, mỗi sào gia đình tôi thu được 2 tạ thóc nhưng từ vụ xuân và vụ mùa năm ngoái, lúa đều bị lốp. Nước thải chăn nuôi đen ngòm chảy vào ruộng không những khiến người làm đồng bị mẩn ngứa mà thóc cũng chẳng được hạt nào”. 

Cùng với hộ ông Cảnh, thôn An Hòa, xã Đoan Bái có hơn một mẫu ruộng ở xứ đồng này phải bỏ không. Đến đây vào đầu tháng 3, chúng tôi thấy chất thải chăn nuôi đen kịt ở kênh mương, dềnh vào ruộng lúa bốc mùi hôi. Tương tự, những hộ tại thôn 6, xã Việt Tiến (Việt Yên) hai năm nay cũng phải bỏ khoảng 8 ha ruộng do chất thải từ nuôi lợn ở thôn Khánh chảy xuống. Ông Nguyễn Việt Hùng, Phó Chủ tịch UBND xã Việt Tiến cho biết: “Chúng tôi đã kiến nghị nhiều lần về việc chăn nuôi gây ô nhiễm đất canh tác đến xã Lương Phong. Thế nhưng đến nay, nước thải vẫn theo kênh mương đổ xuống ruộng đồng của bà con ở Việt Tiến. Tính ra, mỗi năm người dân thiệt hại hàng trăm tấn thóc do không canh tác được”.

Không chỉ chất thải chăn nuôi, tại xã Hồng Thái, Tăng Tiến (Việt Yên), lúa còn bị ảnh hưởng bởi nước thải của nhà máy, xí nghiệp. Nước không được xử lý đúng quy trình đã theo kênh T6 tràn vào ruộng. Theo ông Tống Việt Lâm, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Việt Yên, vụ mùa năm ngoái nước thải làm chết hơn 2 ha lúa của người dân thôn Chay,  Đức Liễn, xã Hồng Thái. Tuy nhiên, trong tháng 3 vừa qua, tình trạng này vẫn chưa chấm dứt, nước thải lại tiếp tục chảy xuống kênh đen đặc.

Đến nay chưa có số liệu thống kê đầy đủ về diện tích đất phải bỏ trống do ô nhiễm nhưng ước có khoảng hàng chục ha và có nguy cơ gia tăng khi ngày càng có nhiều nhà máy, trang trại chăn nuôi hình thành. 

Sản xuất gắn với bảo vệ môi trường

Nhằm khắc phục tình trạng ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi, cơ quan chuyên môn của tỉnh gồm: Sở Nông nghiệp và PTNT, Hội Nông dân đã thực hiện các chương trình xử lý chất thải. Ví dụ như: Hỗ trợ xây hầm khí biogas, ứng dụng chế phẩm sinh học trong chăm sóc vật nuôi. Vậy nhưng không ít trường hợp xây hầm khí công suất nhỏ, không đáp ứng quy mô chăn nuôi hay vẫn còn tình trạng áp dụng quy trình không triệt để. Tại thôn Khánh, xã Lương Phong đã cho xây một bể dẫn chứa chất thải ở giữa cánh đồng hoặc ứng dụng chế phẩm Biowish xử lý nhưng lượng chất thải tồn lưu vẫn rất lớn. Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp (DN) vì lợi nhuận trước mắt đã không lắp đặt hệ thống xử lý nước thải bảo đảm đúng quy trình, xả thải trực tiếp ra môi trường hoặc có nhưng chỉ đối phó. Điều này đã gây ô nhiễm môi trường, tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp. 

Năm 2016, lực lượng chức năng tỉnh phát hiện và xử phạt vi phạm hành chính khoảng 10 DN xả thải trái phép, tập trung tại các khu công nghiệp Đình Trám (Việt Yên), Song Khê-Nội Hoàng (TP Bắc Giang), cụm công nghiệp Tân An (Yên Dũng) với số tiền lên đến hàng tỷ đồng.  Phát biểu tại hội nghị triển khai sản xuất vụ xuân năm 2017, ông Nguyễn Đức Hiền, Phó Chủ tịch UBND huyện Việt Yên cho rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến nông dân không còn mặn mà với đồng ruộng là do ô nhiễm bởi nước thải từ các nhà máy, xí nghiệp. 

Trước thực tế trên, để hồi sinh những vùng đất “chết”, các tổ chức, cá nhân cần nâng cao ý thức, trách nhiệm thực hiện sản xuất đi đôi với bảo vệ môi trường. Tuyên truyền để người chăn nuôi tuân thủ quy trình chăn nuôi an toàn, áp dụng các biện pháp xử lý chất thải bằng hầm biogas, chế phẩm sinh học; tiếp tục có chính sách khuyến khích nhân rộng chăn nuôi an toàn sinh học và xử lý nghiêm những trường hợp gây ô nhiễm môi trường. Các DN phải đầu tư trang thiết bị, dây chuyền xử lý chất thải bảo đảm tiêu chuẩn theo quy định. Đi đôi với biện pháp trên, UBND tỉnh đã có văn bản chỉ đạo về việc tập trung kiểm tra, điều tra, xử lý kịp thời các hành vi xả thải trái phép trên địa bàn tỉnh. 

Theo đó, yêu cầu lực lượng chức năng như: Công an, Tài nguyên và Môi trường, Xây dựng, Y tế, Ban Quản lý các khu công nghiệp; UBND các huyện, TP căn cứ chức năng, nhiệm vụ được giao tăng cường kiểm tra, quản lý hoạt động xả thải, kịp thời chấn chỉnh vi phạm. Một số ý kiến đề xuất, đối với trường hợp tại thôn Khánh, xã Lương Phong (Hiệp Hòa), chính quyền sở tại liên quan cần tổ chức buổi làm việc, đưa ra phương án khắc phục hiệu quả, không để đất ruộng bỏ hoang kéo dài. UBND huyện Việt Yên phối hợp cơ quan chức năng có giải pháp quyết liệt, chấn chỉnh hoạt động xả thải của các DN tại khu công nghiệp Đình Trám để trả lại màu xanh cho dòng kênh T6, bảo đảm ổn định việc gieo cấy lúa của bà con.

Trịnh Lan