Màn phóng điểu trong Lễ tế cờ do các nghệ sĩ, diễn viên Nhà hát Chèo Bắc Giang thể hiện tại Lễ hội Yên Thế.

Chặng đường vẻ vang

Được thành lập từ năm 1959, tiền thân là Đoàn Nghệ thuật Chèo Sông Thương, tiếp đó đổi thành Đoàn nghệ thuật Chèo, Ca - múa - nhạc tỉnh, năm 2010 là Nhà hát Chèo Bắc Giang. 55 năm qua, mặc dù gặp không ít khó khăn nhưng các thế hệ cán bộ, diễn viên, nhạc công đã dành nhiều thành tích trong sáng tạo nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của nhân dân. 

NSƯT Trần Thông, Giám đốc Nhà hát cho biết: Những năm 80 của thế kỷ XX trở về trước, các nghệ sĩ, diễn viên đơn vị gặp muôn vàn khó khăn khi biểu diễn tại vùng quê, nhất là thời kỳ đầu mới thành lập, cơ sở vật chất, trang thiết bị còn thiếu, thô sơ, ánh sáng chỉ là đèn măng - sông, đạo cụ, phục trang đều cũ, có nơi giao thông khó khăn nhưng vẫn không làm giảm nhiệt huyết của các nghệ sĩ khi mang lời ca tiếng hát phục vụ bà con và chiến sĩ. 

Nhiều tên tuổi nghệ sĩ, diễn viên, nhạc công được nhân dân ghi nhớ tới giờ như: Văn Thành, Huy Bái, Đình Như, Văn Thơm, Đăng Nhật, Diễm Loan, Đăng Lễ… Những vở tiêu biểu làm nên tên tuổi ấy là: “Hương lúa tình quê”, “Tiếng trống hội mùa”, “Chị Thắm, anh Hồng”, “Vẹn cả đôi đường”, “Mối tình Điện Biên”, “Tiến lên phía trước”,  “Lưu Bình Dương Lễ”… 

Thời gian gần đây, được sự quan tâm của tỉnh, Nhà hát tiếp tục gặt hái được nhiều thành tựu nổi bật, xứng đáng là một trong “tứ chiếng” của làng chèo miền Bắc. Các nghệ sĩ, diễn viên đã không ngừng cống hiến, đưa những làn điệu chèo mượt mà, tiếng trống chèo rộn vang khắp các làng quê trong tỉnh. Năm 2003, Nhà hát tổ chức chuyến lưu diễn dài ngày tại các tỉnh phía Nam như: Tây Ninh, TP Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Kon Tum… được bà con yêu mến qua hai vở diễn: “Lời ru” và “Chiếc bóng oan khiên”. 

Nhiệt huyết và năng động

Trong bối cảnh nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống đang gặp thách thức, nghệ thuật chèo ở Bắc Giang vẫn có chỗ đứng vững chắc và được nhân dân mến mộ. Ông Nguyễn Văn Tuấn, thôn Ngọ Xá, xã Châu Minh (Hiệp Hòa) cho biết: "Mấy năm trước, làng tôi mời Nhà hát Chèo tỉnh về biểu diễn phục vụ nhân dân tại lễ hội. Đêm diễn đã để lại ấn tượng với người dân địa phương đến tận bây giờ". 

Để có được điều đó, Nhà hát đã năng động, không ngừng tự đổi mới bằng cách nâng cao chất lượng vở diễn, trong đó tập trung vào khâu kịch bản, đạo diễn và diễn viên. Nhiều đạo diễn, nhà viết kịch nổi tiếng trong nước đã được Nhà hát mời làm cố vấn. Trung bình mỗi năm đơn vị dựng mới hai vở, trong đó bám sát đề tài lịch sử và ghi dấu với những vở như: “Hoàng thúc Lý Long Tường”, “Phò mã Thân Cảnh Phúc”, “Chiếc bóng oan khiên”, “Lời ru hai người mẹ”, “Chuyện tình sau chiến tranh”, “Gươm báu truyền ngôi”… 

Ghi nhận những thành tích và cống hiến không ngừng đó, nhiều cán bộ, diễn viên đã được phong tặng danh hiệu NSƯT như: Hồng Tính, Thanh Nhàn, Hương Quế, Thanh Hải, Mạnh Lẫm. Tại các hội diễn chèo chuyên nghiệp toàn quốc, Nhà hát Chèo tỉnh luôn được đánh giá cao và mang về nhiều Huy chương vàng. Không chỉ biểu diễn miễn phí hàng trăm đêm mỗi năm, đoàn đã mở rộng địa bàn biểu diễn tại các tỉnh bạn như: Hà Nội, Bắc Ninh, Hải Dương, Hưng Yên và ở đâu cũng để lại dấu ấn tốt đẹp với khán giả.

Nhà hát còn tổ chức nhiều đợt truyền dạy, hỗ trợ trang phục, nhạc cụ cho các câu lạc bộ chèo và ca trù địa phương. Tiêu biểu như dự án đưa chèo vào trường học đã tạo được phong trào sôi nổi tại nhiều nơi. Các nghệ sĩ đã sáng tác và dàn dựng một số màn sân khấu hóa trong các lễ hội lớn của tỉnh như: “Đề Thám tế cờ” tại lễ hội Yên Thế, “Hội mừng chiến thắng Xương Giang” tại lễ hội Xương Giang (TP Bắc Giang), “Chiến công muôn thuở lưu truyền” tại lễ hội Cần Trạm, Phố Cát (Lạng Giang), “Huyền thoại Suối Mỡ” (Lục Nam)… 

Phát huy những thành tích đạt được, thời gian tới, Nhà hát Chèo tỉnh tập trung sáng tạo những vở vừa mang âm hưởng những làn điệu dân ca cổ, vừa đậm hơi thở của cuộc sống; tiếp tục phấn đấu thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị được giao.

Nguyễn Hưởng