Tiết mục biểu diễn của CLB Ca trù Bắc Giang (Nhà hát Chèo tỉnh).

>> Sẵn sàng khai hội

Sân khấu hóa nghệ thuật truyền thống

Liên hoan văn nghệ dân gian năm nay có 12 đơn vị, trường học, doanh nghiệp và 10 huyện, TP tham gia, mỗi đoàn biểu diễn một chương trình tổng hợp có thời lượng 30 phút. Theo quy định của Ban tổ chức (BTC), ngoài các tiết mục ca, múa, nhạc dân tộc tự chọn, khối các huyện, TP bắt buộc phải tham gia một tiết mục ca trù và một tiết mục hát văn dưới hình thức sân khấu hóa. Điều này được kỳ vọng sẽ đem đến cho khán giả góc nhìn mới về hát văn, hầu đồng khi biểu diễn trên sân khấu.  

Huyện Lục Nam có số lượng cung văn lớn nhất tỉnh. Để bảo tồn, phát huy di sản này, địa phương đã tổ chức Liên hoan hát văn, hầu đồng trong khuôn khổ lễ hội Suối Mỡ thu hút sự quan tâm của đông đảo du khách. Mới đây (tháng 8 - 2014), huyện thành lập CLB hát văn, hầu đồng đầu tiên trong tỉnh với hơn 20 thành viên. 

Ông Trần Văn Hòa, Giám đốc Trung tâm Văn hóa - Thể thao huyện cho biết: "Hát văn được xem như "đặc sản" của vùng đất sông Lục núi Huyền. Tham dự Liên hoan, chúng tôi lựa chọn 10 cung văn, thanh đồng có kinh nghiệm trình diễn giá đồng ông Hoàng Mười”. Ngoài dự thi, tại trại văn hóa của huyện cũng tổ chức các giá diễn xướng hát văn, hầu đồng phục vụ nhân dân và du khách. Theo ông Hòa, do thời gian thể hiện một tiết mục hát văn của Liên hoan giới hạn dưới 10 phút, hơn nữa thay vì diễn trong không gian linh thiêng, các thanh đồng, cung văn phải diễn trên sân khấu nên đòi hỏi phải chắt lọc, biến thể sao cho phù hợp, cô đọng và nổi bật được bản sắc.

Với ca trù, tuy “kén” cả người chơi lẫn khán giả nhưng Liên hoan là dịp để ngành chức năng và các địa phương khơi dậy tình yêu, niềm tự hào đối với di sản này. Theo đánh giá của BTC, hiện các địa phương đều có người biết hát ca trù, tuy nhiên chất lượng, trình độ của các ca nương, kép đàn chưa thực sự đạt đến độ “chín”. 

Liên hoan lần này góp phần nhìn lại  hoạt động bảo tồn môn nghệ thuật ca trù kể từ khi được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cần được bảo vệ khẩn cấp của nhân loại (năm 2009), tạo cơ hội cho các CLB ca trù giao lưu, học hỏi kinh nghiệm.  

Động lực bảo tồn văn hóa

Bên cạnh giá trị giải trí, hát văn, ca trù còn gắn với nghi lễ tâm linh và không gian văn hóa riêng. Đây là hai môn nghệ thuật khá tiêu biểu tại nhiều địa phương trong tỉnh. Hát văn đã được công nhận di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và phổ biến tại một số di tích lịch sử, văn hóa trên địa bàn như: Đền Suối Mỡ (Lục Nam), Từ Mận (Lạng Giang), Tân Ninh (TP Bắc Giang)… 

Đối với ca trù, trước đây thường được diễn ở không gian “thiêng” như đình làng hoặc cung đình. Tuy nhiên, di sản này có thời kỳ bị quên lãng, hiện một số địa phương đã khôi phục, duy trì phong trào hát ca trù khá sôi nổi như: Hiệp Hòa, Yên Dũng, TP Bắc Giang… Toàn tỉnh hiện có 9 CLB ca trù với hàng trăm thành viên. Tại Liên hoan Ca trù toàn quốc diễn ra tháng 8 vừa qua, đoàn Bắc Giang giành 2 HCĐ thuộc về ca nương  Quỳnh Mai (Nhà hát Chèo) và Nguyễn Thị Li La (Yên Dũng)...

Ông Vũ Hồng Bàng, Giám đốc Trung tâm Văn hóa tỉnh (đơn vị được giao nhiệm vụ tổ chức Liên hoan văn nghệ dân gian năm nay) cho biết:  Để bảo đảm tính khách quan khi đánh giá chất lượng chuyên môn và chấm giải, BTC đã mời một số nhạc sĩ ở trung ương và trong tỉnh làm thành viên Ban giám khảo. Kết thúc Liên hoan sẽ có tổng kết, đánh giá rút kinh nghiệm đối với các tiết mục, đồng thời đề xuất hướng điều chỉnh phù hợp  những dịp thi tiếp theo. 

Các tiêu chí đánh giá, trao giải thưởng đối với hát văn gồm: Trang phục, âm nhạc, diễn xướng và nghệ thuật sắp đặt, bài trí không gian. Còn với ca trù,  đánh giá về chất giọng ca nương, kỹ thuật xử lý âm thanh, nhịp điệu trống chầu, kép đàn... 

Việc đưa các loại hình nghệ thuật này trình diễn trong Ngày hội sẽ tạo sân chơi và thúc đẩy công tác bảo tồn di sản độc đáo trên địa bàn tỉnh.

Nguyễn Hưởng