Minh họa: Bảo Lâm.

Anh chị Hoàng Văn Đông - Nguyễn Thị Hải ở đường Lê Lợi, phường Hoàng Văn Thụ (TP Bắc Giang) đi chợ đường dài, tháng về 1-2 ngày nên cậu con trai gần 3 tuổi phải để người giúp việc chăm sóc. Chiều đến, bé được cô “ô sin” dẫn đi chơi với các bạn cùng lứa nhưng cứ ủ rũ, ít nói, cười. Thấy mọi người hỏi, cô giúp việc bộc bạch: “Tôi đi trông trẻ đã lâu, thường thì được thuê ban ngày, tối bố mẹ các cháu chăm. Riêng gia đình này, cô chú ấy biền biệt mấy tuần mới về một lần, dù tôi rất chú ý chiều chuộng nhưng cháu luôn buồn vì nhớ bố mẹ, nhiều khi tha thẩn một mình nơi góc nhà, tội lắm!” 

Một trong những nguyên nhân khiến trẻ bị tự kỷ là do thiếu sự gần gũi, yêu thương của cha mẹ. Trung tâm hiện hỗ trợ giáo dục hơn 100 trẻ tự kỷ, chủ yếu trong tỉnh song số mắc ở cộng đồng còn nhiều mà chưa được phát hiện. Đây là rối loạn tâm lý với dấu hiệu: Thu mình, không muốn tiếp xúc, nói khó, không ngoảnh lại khi có tiếng gọi… Nếu không can thiệp sớm sẽ ảnh hưởng thể chất, trí tuệ và có thể diễn biến nghiêm trọng hơn trong tương lai”. Bà Nguyễn Thị Thơ, Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ phát triển giáo dục hòa nhập Hoa Hướng Dương (TP Bắc Giang)

Hoàn cảnh khác, vợ chồng chị Nguyễn Thị Lan, quê xã Đông Phú (Lục Nam) không có việc ổn định nên đưa nhau xuống Khu công nghiệp Đình Trám (Việt Yên) làm công nhân. Cô con gái mới 9 tháng phải để ông bà nội ở quê nuôi giúp. 3 năm sau, chị Lan mới đón con xuống nơi trọ học mẫu giáo nhưng hơn một tháng trôi qua, bé chỉ ngồi một mình, không nói hoặc nói rất khó, cũng chẳng chơi với bạn. 

Nghe cô giáo khuyên, vừa rồi, chị đưa con đi khám bác sĩ tâm lý mới tá hỏa vì bé có biểu hiện bệnh tự kỷ. Theo lời kể thì thấy bé nhớ bố mẹ quấy khóc hay lười ăn, ông bà dỗ cháu bằng cách mở ti vi hoặc cho nghịch điện thoại. Dần dần, bé suốt ngày dán mắt lên màn hình vô tuyến hoặc chơi game trên điện thoại, ít để ý đến mọi việc, không muốn tiếp xúc với ai.

Nhân chủ đề này, ông Phạm Văn Giáp, Phó Chủ tịch UBND xã Tân Mỹ (TP Bắc Giang) cũng chia sẻ, vợ chồng con gái ông công tác xa gửi cháu ngoại gần 2 tuổi. Thấy cháu ra ngẩn vào ngơ, không vui vẻ như trước, ông lo lắng bé ảnh hưởng tâm lý đành bảo con về đón. 

Hiện nay, nhiều cặp vợ chồng vì miếng cơm manh áo hoặc mải làm giàu phải nhờ ông bà nội, ngoại hay thuê người giúp việc trông nom con thời gian dài. Thực tế, họ cơ bản có nhiều kinh nghiệm nuôi nấng, chăm sóc trẻ nên có thể bảo đảm dinh dưỡng phát triển thể lực. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, nếu phải xa bố mẹ lâu sẽ ảnh hưởng không tốt đến tâm lý, tình cảm cũng như việc hình thành nhân cách, tâm hồn của trẻ. 

Trong cuộc hội thảo mới đây, bà Phạm Hiền, chuyên gia tư vấn tâm lý giáo dục trẻ em hàng đầu ở Việt Nam cho biết, giai đoạn dưới 6 tuổi, cảm xúc đối với trẻ thậm chí còn quan trọng hơn cả dinh dưỡng đầy đủ, trẻ chỉ cảm nhận tình cảm của người thân khi được âu yếm và yêu thương. Nếu phải sống tách rời bố mẹ từ nhỏ sẽ là thiệt thòi lớn vì chính phụ huynh không trải nghiệm vất vả khi nuôi trẻ sẽ khó phát triển cảm xúc với con và càng ngày càng khó thâm nhập vào đời sống nội tâm của chúng. Trong khi đó, trẻ xa bố mẹ lâu thường ít gắn bó, khó chia sẻ nên việc giáo dục cũng gặp trở ngại. 

Theo bà Phạm Hiền, xã hội càng phát triển, trẻ em càng chịu áp lực, tâm lý dễ căng thẳng, bởi thế xử sự trong gia đình càng có ảnh hưởng với các em. Khi bố mẹ quá bận rộn, trẻ thiếu sự yêu thương vỗ về là một trong những nguy cơ cao dẫn đến bị trầm cảm, tự kỷ. Ngược lại, bố mẹ xa vắng, ông bà, người giúp việc lại quá nuông chiều dễ làm hư trẻ. Thông tin của Công an tỉnh, tình trạng trẻ vị thành niên phạm tội mấy năm trở lại đây xảy ra nhiều. 

Đáng chú ý, phần lớn trẻ phạm tội đều rơi vào hoàn cảnh bố mẹ bỏ bê việc chăm sóc, quản lý con cái. Thiếu sự quan tâm giáo dục, định hướng của cha mẹ, nhiều đứa trẻ phát triển lệch lạc nhân cách. Điển hình như vụ án Hoàng Công Bích (SN 1994) ở Quỳnh Sơn (Yên Dũng) giết bà nội mấy năm trước. Bố mẹ làm ăn xa, Bích ở với ông bà nội từ nhỏ, được cưng chiều nhưng không chịu học hành, ham chơi, sa vào nghiện hút ma túy, trộm cắp. Khi lên cơn “ngáo đá”, Bích “xuống tay” với cả bà nội, người hết lòng thương yêu, bao bọc mình. 

Để giúp con phát triển toàn diện, các chuyên gia tâm lý  khuyên bố mẹ nên cân bằng giữa công việc và gia đình. Dành nhiều thời gian vui chơi, trò chuyện, chăm sóc con. Trong trường hợp bắt buộc phải nhờ người khác, cha mẹ cân nhắc kỹ những ảnh hưởng để có biện pháp khắc phục như: Thường xuyên liên lạc, chuyện trò; trao đổi, nắm tâm tư, tình cảm, suy nghĩ của trẻ, để các con dù không được sống bên cạnh nhưng vẫn thấy sự hiện diện, cảm nhận tình thương yêu của bố mẹ. Từ đó hình thành nhân cách, đạo đức và tâm hồn trong sáng, giúp trẻ phát triển hoàn thiện thể chất, trí tuệ, trở thành công dân có ích cho xã hội.

Thu Hằng