Đình Xuân Biều, xã Xuân Cẩm (Hiệp Hòa) lưu giữ nhiều hiện vật lịch sử thời kỳ tiền khởi nghĩa.

Sưu tầm hiện vật quý

Trong những ngày mùa thu tháng Tám, chúng tôi cùng đoàn cán bộ văn hóa làm công tác sưu tầm hiện vật lịch sử về mảnh đất giàu truyền thống cách mạng xã Hoàng Vân. Trong kháng chiến chống Pháp, những người con kiên trung của quê hương đã che chở, bảo vệ an toàn cho nhiều đồng chí lãnh đạo cấp cao của Đảng về gây dựng phong trào cách mạng, chuẩn bị lực lượng Tổng khởi nghĩa năm 1945. Nay người dân Hoàng Vân lại hiến tặng các kỷ vật lịch sử phục vụ công tác trưng bày tại Nhà Truyền thống huyện. 

Hôm nay, ông Nguyễn Văn Trọng, thôn Lạc Yên 1 tự nguyện trao tặng chiếc súng kíp do gia đình sưu tầm và lưu giữ từ trước Cách mạng Tháng Tám. Đây là khẩu súng tự chế được người dân sử dụng trong kháng chiến chống Pháp tuy đã hỏng nhưng mấy chục năm qua gia đình vẫn cất giữ như báu vật. Mỗi năm đến dịp Quốc khánh 2-9, ông Trọng lại mang ra lau chùi, rồi quây quần con cháu nói chuyện về ý nghĩa ngày Độc lập và lịch sử đấu tranh cách mạng của người dân Hoàng Vân. 

Anh Nguyễn Văn Trung, con trai ông Trọng tâm sự: “Qua lời dạy của cha, anh em tôi đều trân trọng kỷ vật, luôn cố gắng học tập, công tác tốt, xứng đáng với truyền thống quê hương”. Không chỉ riêng gia đình ông Trọng, nhân dân xã Hoàng Vân tích cực sưu tầm tư liệu lịch sử. Nhiều kỷ vật như: Bức thư của Tổng Bí thư Trường Chinh gửi Hoàng Vân sau Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, thăm hỏi và cảm ơn cha con người lái đò Trương Thị Vịnh đã cứu thoát đồng chí khỏi vòng vây của địch bên sông Cầu; áp phích kêu gọi đồng bào đứng lên đánh đuổi giặc Pháp của Việt Minh…

Hưởng ứng cuộc vận động sưu tầm hiện vật lịch sử, văn hóa, người dân thôn Hưng Thịnh, Quyết Thịnh, xã Đức Thắng tặng Nhà Truyền thống những hòn đá ong (xỉ sắt), đồ gốm men, đất nung… Theo các nhà khảo cổ về khai quật di chỉ lò luyện sắt ở thôn Quyết Thịnh, những cổ vật này cho thấy thời kỳ hưng thịnh của đồ sắt và nghề kim khí cuối thế kỷ XVII đến đầu thế kỷ XIX ở đây. 

Từ những hiện vật hiến tặng, đoàn cán bộ sưu tầm tư liệu của huyện đi thực tế  thôn Hưng Thịnh thấy những bờ tường đá ong vẫn còn hiện hữu trong một số gia đình ông Nguyễn Văn Lưu, Nguyễn Văn Tuất… Ông Nguyễn Văn Hùng, thôn Quyết Thịnh chia sẻ: “Nhà tôi đã hiến nhiều xỉ sắt, vòm lò, gốm nung và để các nhà khảo cổ Viện Khảo cổ và Bảo tàng Bắc Giang khai quật di chỉ Vườn Lò tại vườn nhà”. Đây là những hiện vật quý giá  phục vụ công tác thu thập tài liệu gốc để nghiên cứu lịch sử, văn hóa Hiệp Hòa.

Lưu truyền đến mai sau

Năm 2014, UBND huyện triển khai kế hoạch sưu tầm tài liệu, hiện vật lịch sử, văn hóa qua các thời kỳ Tiền sử, Bắc thuộc, tiền Lê, Lý, Trần, hậu Lê, Nguyễn, đặc biệt trước Cách mạng Tháng Tám, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ của vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa. 

Gia đình ông Nguyễn Văn Trọng, xã Hoàng Vân (Hiệp Hòa) tặng súng kíp cho Nhà Truyền thống huyện.

Ông Nguyễn Quang Chính, Trưởng Phòng Văn hóa và Thông tin huyện cho biết: “Kỷ vật hiến tặng bao gồm hình ảnh, tài liệu chứa đựng thông tin đích thực, chính xác, có giá trị lịch lịch sử, văn hóa, phản ánh quá trình hình thành và phát triển của huyện. Kỷ vật sẽ được các chuyên gia nghiên cứu, sưu tầm lịch sử thẩm định, xác định niên đại”. 

Từ đầu năm đến nay, toàn huyện sưu tầm gần 50 hiện vật, bổ sung cho Phòng trưng bày Nhà Truyền thống huyện, đáp ứng nhu cầu khách tham quan vùng ATK II ngày càng đông như: Huân, Huy chương kháng chiến, Nhật ký chiến trường, chiến lợi phẩm thu được của địch, máy móc phục vụ in ấn tài liệu, vũ khí chiến đấu; cổ vật đại diện cho các nền văn hóa tiêu biểu… Mỗi hiện vật là một câu chuyện của làng xã, quê hương gắn với sự hy sinh, mất mát cùng niềm tự hào về bề dày văn hóa đặc trưng của vùng đất địa linh.

Để công tác sưu tầm đạt hiệu quả, Phòng Văn hóa và Thông tin huyện tổ chức nhiều cuộc khảo sát chuyên sâu, chú trọng sưu tập hiện vật giá trị, mang tính lịch sử rõ rệt. Ngoài ra còn tổ chức gặp gỡ nhân chứng lịch sử, lão thành cách mạng, gia đình, cá nhân lưu giữ nguồn tư liệu. Trong quá trình khai thác, quan tâm sưu tập kho tư liệu phụ: Băng ghi hình, ghi âm lời kể, hồi ức của nhân vật gắn với từng sự kiện cụ thể như: Những nhân vật lịch sử gắn với ATK II, chiến sĩ Điện Biên, thương binh nặng chống Mỹ, Mẹ Việt Nam Anh hùng… 

Tuy nhiên, phần lớn các tư liệu được lưu giữ trong nhân dân, bảo quản ở điều kiện tự nhiên dễ mất mát, thất lạc. Vì vậy, Ban quản lý Nhà Truyền thống huyện luôn sẵn sàng tiếp nhận và đến tận nơi sưu tầm khi cá nhân sở hữu hiện vật yêu cầu giúp đỡ. Qua đó xây dựng phương án lưu giữ nghiêm ngặt, nghiên cứu, trưng bày phục vụ công tác tuyên truyền. 

Để kho tư liệu quý lưu truyền đến mai sau, Phòng Giáo dục và Đào tạo huyện chỉ đạo các nhà trường đưa môn học Lịch sử địa phương vào các giờ ngoại khóa, giới thiệu học sinh tham quan Nhà Truyền thống, hướng dẫn các em tìm hiểu niên đại hiện vật gắn với đời sống văn hóa của nhân dân. Huyện đoàn Hiệp Hòa thành lập các đội thanh niên tuyên truyền, quảng bá, hướng dẫn khách tham quan tìm hiểu lịch sử, đảm nhận công trình thanh niên bảo vệ cảnh quan di tích.

Minh Thu