Ông Nguyễn Hoàng Phương.

Sau nửa năm thực hiện Luật Phí và lệ phí, nhiều ý kiến cho rằng quy định mới cụ thể, rõ ràng hơn nhưng việc xác định mức giá đối với một số dịch vụ để thu phí còn nhiều vướng mắc. Quan điểm của ông thế nào?

Luật Phí và lệ phí chính thức có hiệu lực từ 1-1 năm nay bao gồm 213 khoản phí, 103 khoản lệ phí và 17 danh mục dịch vụ chuyển từ phí sang giá dịch vụ do Nhà nước định giá. So với Pháp lệnh Phí và lệ phí trước đây, Luật đã bãi bỏ 26 khoản phí, 68 lệ phí, chuyển 44 khoản phí sang cơ chế giá dịch vụ theo cơ chế giá thị trường và giá dịch vụ do Nhà nước định giá. Luật không điều chỉnh đến các dịch vụ do doanh nghiệp (DN) cung cấp. Việc giảm danh mục phí, lệ phí nhằm khơi thông nguồn lực xã hội, đẩy mạnh xã hội hóa một số khoản thu thực hiện theo pháp lệnh về giá.

Đối với các trường hợp chuyển từ phí sang cơ chế giá, căn cứ hướng dẫn của T.Ư, Sở Tài chính đã tham mưu cho UBND tỉnh phân công các cấp, ngành, đơn vị trong việc xây dựng, trình phê duyệt giá dịch vụ thuộc từng lĩnh vực. Đến nay, Sở Tài chính đã hướng dẫn kê khai, triển khai các văn bản về thực hiện nội dung này, theo chức năng của ngành đã thẩm định và tham mưu cho UBND tỉnh ban hành Quyết định về giá dịch vụ trông giữ xe trên địa bàn, có hiệu lực từ 1-5 năm nay, hoặc phân cấp các chợ làm căn cứ xây dựng giá dịch vụ. Hiện nay, còn một số dịch vụ đang được các ngành, đơn vị liên quan tiến hành định giá như: Đo đạc, lập bản đồ địa chính, thu gom, vận chuyển rác thải sinh hoạt...

Đây là quy định mới, việc xây dựng phương án giá và thực hiện của các cơ quan, đơn vị còn lúng túng, phải tiến hành từng bước và chờ hướng dẫn của các bộ, ngành T.Ư.

Trong Luật Phí và lệ phí quy định rất rõ ràng về trách nhiệm của chính quyền địa phương, tổ chức, cá nhân khi thực hiện. Nhưng trong thực tế, người dân vẫn phải trả tiền dịch vụ cao hơn mức quy định, hoặc có nhiều khoản đóng góp không theo quy định của Nhà nước. Vì sao như vậy thưa ông?

Đúng là ở nhiều nơi có tình trạng thu giá dịch vụ cao, không đúng quy định. Nguyên nhân là do một số chính quyền địa phương, tổ chức, cá nhân không cập nhật quy định mới, cũng có thể cố tình làm sai. Trong khi đó chính những tổ chức, cá nhân phải trả phí biết là không đúng quy định nhưng cũng không kiên quyết đấu tranh, vẫn thực hiện theo yêu cầu nên vô tình dung túng cho vi phạm. Rất nhiều nơi để xảy ra tình trạng lạm thu. Cũng có nhiều trường hợp không niêm yết công khai mức thu phí, lệ phí hoặc có công khai nhưng không thực hiện theo niêm yết. Đơn cử giá trông giữ xe tại các điểm dịch vụ trên địa bàn TP Bắc Giang, UBND tỉnh đã quy định rõ giá dịch vụ này ở các điểm được đầu tư bằng NSNN như khu vực chợ, bệnh viện, bến xe, trường học... trong từng thời điểm, ban ngày hay buổi tối, nhưng nhiều nơi thu không đúng, cao hơn mức quy định. Trước hết người sử dụng dịch vụ bị thiệt vì phải trả phí cao, còn nguồn thu đó có vào NSNN hay không lại là chuyện khác. Thực tế có nhiều khoản thu đạt thấp như: Phí thu gom, xử lý rác thải; phí bảo vệ môi trường...

Người nhà bệnh nhân tìm hiểu giá dịch vụ khám, chữa bệnh tại Bệnh viện Y học cổ truyền tỉnh.

Hiện nay, nhiều đơn vị, địa phương khoán cho DN, cá nhân đứng ra thu phí. Hằng tháng hoặc hằng năm, DN, cá nhân đó trả cho đơn vị, địa phương một khoản tiền theo thỏa thuận. Để tận thu, các DN, cá nhân thường thu phí cao hơn mức quy định, thậm chí thu phí nhưng không có biên lai cho người nộp. Vậy trách nhiệm thuộc về ai?

Theo tôi, việc thu phí phần nhiều do UBND cấp xã hoặc cấp huyện và các cơ quan, đơn vị đảm nhận hoặc khoán cho cá nhân, DN thực hiện. Vì vậy, chính quyền địa phương, các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm trong việc để xảy ra tình trạng bất cập nêu trên. Ví như, bệnh viện khoán cho tổ chức, cá nhân đứng ra trông, giữ xe trong đơn vị thì phải có trách nhiệm kiểm tra, giám sát, không để tổ chức, cá nhân nâng giá tùy tiện vượt mức quy định của Nhà nước. Hoặc UBND xã (phường) cho phép khoán sử dụng vỉa hè để bán hàng, trông giữ xe thì cũng phải có trách nhiệm yêu cầu bên nhận khoán thực hiện theo đúng quy định về thu phí! Ngành tài chính hướng dẫn các đơn vị, địa phương, còn việc thu như thế nào lại do các cơ quan, đơn vị liên quan như chính quyền cấp xã, huyện, cơ quan thuế thực hiện.

Trước hết phải xác định rõ phí là khoản tiền mà tổ chức, cá nhân phải trả nhằm cơ bản bù đắp chi phí và mang tính phục vụ khi được cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập và tổ chức cơ quan nhà nước có thẩm quyền giao cung cấp dịch vụ công được quy định trong danh mục phí ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí. Còn lệ phí là khoản tiền được ấn định mà tổ chức, cá nhân phải nộp khi được cơ quan cung cấp dịch vụ công, phục vụ công việc quản lý nhà nước, cũng được ban hành kèm theo Luật Phí và lệ phí. Như vậy, việc hình thành và tồn tại các loại phí, lệ phí là tất yếu trong đời sống KT-XH." Ông Nguyễn Hoàng Phương

Để việc thu phí, lệ phí đúng quy định, tránh thất thoát, lãng phí cho NSNN, ông có đề xuất gì?

Theo quy định, chỉ có các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập hoặc các tổ chức được cấp có thẩm quyền giao mới được phép tổ chức thu phí, lệ phí.

Đối với các khoản lệ phí thu được, cơ quan, đơn vị có trách nhiệm thu phải nộp đầy đủ, kịp thời vào NSNN. Nguồn chi phí trang trải cho việc thu lệ phí do ngân sách bố trí trong dự toán của tổ chức thu theo chế độ, định mức chi ngân sách theo quy định của pháp luật. Còn các khoản phí thu do cơ quan nhà nước tổ chức thu nhưng chưa được giao khoán chi phí hoạt động theo quy định thì phải nộp toàn bộ vào NSNN. Đơn vị thu phí là cơ quan nhà nước thực hiện cơ chế tài chính theo quy định của Chính phủ và đơn vị sự nghiệp công lập được để lại một phần hoặc toàn bộ số tiền phí thu được trang trải hoạt động cung cấp dịch vụ này theo quy định của Bộ Tài chính.

Việc thu, quản lý, sử dụng được thực hiện theo quy định của Luật NSNN. Theo đó, các cơ quan, tổ chức có trách nhiệm thu đúng, thu đủ và chấp hành đúng quy định, đồng thời có trách nhiệm tự kiểm tra, giám sát, được giám sát xã hội thông qua công tác thanh tra, kiểm tra của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Để việc thu phí, lệ phí đúng quy định, tránh thất thoát, lãng phí, cần công khai các khoản thu phí, lệ phí trên các phương tiện thông tin, tại nơi thu, tăng cường sự giám sát của HĐND các cấp, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội, qua đơn thư phản ánh, tố giác của công dân. Khi phát hiện các trường hợp thu sai quy định, sử dụng không đúng mục đích cần được xem xét ngay và xử lý thỏa đáng.

Xin cảm ơn ông!

Cao Minh Ngọc (thực hiện)