Đường vào làng Ninh Động, xã nông thôn mới  Ninh Sơn (Việt Yên). Ảnh: Anh Tuấn

Tập trung xử lý nợ

Năm 2011, xã Quý Sơn (Lục Ngạn) bắt đầu triển khai xây dựng NTM. Thời điểm đó, địa phương đạt 7/19 tiêu chí, kết cấu hạ tầng chưa được đầu tư đồng bộ. Vậy mà chỉ sau 5 năm, diện mạo nông thôn có nhiều khởi sắc. Ấn tượng nhất là hệ thống điện, đường, trường, trạm được xây dựng khang trang. Xã đã huy động hơn 29 tỷ đồng đầu tư cho NTM, trong đó nhân dân đóng góp gần 14 tỷ đồng. Đến nay, địa phương chỉ còn nợ 150 triệu đồng tiền thuê tư vấn xây dựng đề án. Có được kết quả này là từ năm 2014, chỉ khi nào được phân bổ vốn xã mới tập trung đầu tư vào các công trình. Với những công trình thiết yếu như đường nội thôn, kênh mương nội đồng, địa phương tích cực huy động sự đóng góp của nhân dân. 

Tương tự, xã Phi Mô (Lạng Giang) đã hoàn thành 15/18 tiêu chí (không quy hoạch chợ nông thôn), nợ xây dựng cơ bản (XDCB) hơn 420 triệu đồng, chủ yếu là kinh phí cứng hóa trục đường từ thôn Hoành Sơn đi thôn Phú Độ và xây dựng nhà văn hóa các thôn. Quá trình triển khai xây dựng các công trình, xã làm tốt việc lập kế hoạch, kiểm soát chặt chẽ tình hình sử dụng vốn, không đầu tư dàn trải. Bởi vậy, nợ XDCB ở mức thấp.   

Tuy nhiên, qua khảo sát, tại một số xã khác có nợ đọng XDCB khá lớn. Dẫn đến tình trạng này là do việc huy động các nguồn lực xây dựng NTM gặp khó khăn, mức hỗ trợ từ ngân sách T.Ư giảm, số vốn phân bổ hằng năm ít. Trong khi đó, khối lượng công việc phải thực hiện nhiều, chủ yếu là đầu tư thi công các công trình hạ tầng. 

Ông Nguyễn Văn Sỹ, Phó Chủ tịch UBND huyện Lạng Giang nói: “Trong hai năm 2015-2016, huyện chỉ đạo các xã tập trung trả nợ được hơn 22 tỷ đồng đối với các công trình từ năm 2014 trở về trước. Đến nay, toàn huyện còn nợ đọng 19,5 tỷ đồng, trong đó nợ các công trình đã phê duyệt quyết toán là 14,4 tỷ đồng. Nguyên nhân do việc đấu giá quyền sử dụng đất ở một số xã đạt kết quả thấp, chưa có nguồn để thanh toán. Với quan điểm không để xây dựng NTM trở thành gánh nặng của nhân dân, thời gian tới, chúng tôi sẽ tranh thủ tối đa nguồn kinh phí hỗ trợ từ T.Ư, tỉnh và vốn sự nghiệp phát triển nông nghiệp của huyện để cùng các địa phương khắc phục”.

Rà soát quy hoạch, lựa chọn nhà thầu uy tín

Tại những điểm giám sát, các đại biểu nhìn nhận một số tồn tại, hạn chế trong thực hiện Chương trình xây dựng NTM như: Tình trạng nợ đọng XDCB sau khi kết thúc dự án và về đích NTM vẫn còn; chất lượng công tác quy hoạch và đề án chưa cao; việc huy động vốn khó khăn… 

Đường giao thông nông thôn tại xã Hương Vỹ (Yên Thế) được cứng hóa từ nguồn vốn chương trình NTM. Ảnh: Văn Thư.

Bà Ngụy Kim Phương, Trưởng Ban Kinh tế và Ngân sách (HĐND tỉnh) cho biết: “Thực tế, một số công trình do xã quản lý vốn đầu tư, khi tiến hành thẩm định không ghi thời gian, không ký xác nhận của người có thẩm quyền hoặc không đóng dấu của cơ quan thẩm định. Một số công trình khi lập dự toán không thống kê các hộ dân hiến đất, diện tích và các loại đất để quy đổi thành tiền; không có biên bản thỏa thuận hiến đất trong hồ sơ dự toán. Có xã chỉ định thầu cho cá nhân không phải là người địa phương, không có hồ sơ năng lực; việc giám sát chưa thường xuyên, còn để xảy ra sai sót về khối lượng nghiệm thu”.

Nhìn nhận rõ những hạn chế, các địa phương tiếp tục có kế hoạch cụ thể huy động và phân bổ nguồn lực phù hợp cho các xã để vừa bảo đảm yêu cầu, vừa hạn chế nợ đọng; có biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng nguồn vốn; quan tâm bảo đảm các tiêu chí "mềm" để phát triển bền vững, hài hòa ở khu vực nông thôn. 

Ghi nhận tại một số địa phương đang gấp rút về đích như: Xã Thanh Hải (Lục Ngạn), Phi Mô (Lạng Giang), Lãng Sơn (Yên Dũng), Thượng Lan (Việt Yên), Ban Chỉ đạo xây dựng NTM các xã lựa chọn nhà thầu có đủ năng lực, bảo đảm đầy đủ hồ sơ theo quy định; công khai kinh phí được hỗ trợ để nhân dân biết. Đồng thời rà soát hồ sơ các công trình xây dựng; kịp thời điều chỉnh, bổ sung quy hoạch cho phù hợp, bảo đảm tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với tiêu chí môi trường. 

Mới đây, tại hội nghị triển khai xây dựng NTM năm 2017, Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Linh yêu cầu các địa phương khẩn trương thống kê chi tiết số nợ đọng, đa dạng các nguồn lực, bố trí kinh phí để trả trong năm 2017, bảo đảm không huy động quá sức dân; không khởi công xây dựng công trình mới khi chưa giải quyết cơ bản nợ đọng. 

Để minh bạch nguồn vốn, Ban Chỉ đạo tỉnh thông báo công khai nguồn vốn ngân sách T.Ư cho từng xã để các địa phương chủ động, khắc phục tình trạng trông chờ từ nguồn vốn cấp trên. Với vốn ngân sách tỉnh quản lý sẽ giao cho UBND các huyện, TP phân bổ  chi tiết, phù hợp với mục tiêu phấn đấu của từng địa phương.

Sỹ Quyết