Thủ tướng Phạm Văn Đồng  thăm xã Tân Mộc (Lục Ngạn) dịp Tết Nhâm Tuất 1982. Ảnh tư liệu.

Năm 1975, tôi từ bộ đội chuyển ngành về Báo Hà Bắc. Từ môi trường làm báo bộ đội ở chiến trường Lào chuyển về làm báo dân sự, tôi thực sự bỡ ngỡ. Nhớ ngày ở bộ đội, khi được điều từ đơn vị chiến đấu về làm báo tôi cũng lúng túng như thế. Các anh trong tòa soạn động viên, không biết thì đọc, học sẽ biết, chịu khó đi thực tế ở đơn vị sẽ có cảm hứng viết ngay. Những kỷ niệm ở Báo “Chiến sĩ Miền Tây” giúp tôi thêm vững tin bước vào chặng đường phấn đấu mới.

Tỉnh Hà Bắc ngày ấy là tỉnh nông, lâm nghiệp nên tin bài trên báo phần lớn phản ánh chủ đề này. Thời kỳ đầu, tôi được phân công làm phóng viên ảnh. Với chiếc xe đạp, tôi ra sức đi cơ sở chụp ảnh, kết hợp học thực tế từ nông dân, cán bộ kỹ thuật. Nhờ vậy, chỉ thời gian ngắn, ngoài chụp ảnh, tôi đã viết được tin sản xuất nông, lâm nghiệp, hiểu sâu hơn đặc điểm sản xuất của từng vùng trong tỉnh. Đây là nền tảng bước đầu để sau này tôi trở thành phóng viên viết về kinh tế nông, lâm nghiệp chủ lực của Báo Hà Bắc. 

Thời kỳ đó, cơ quan thường cử phóng viên đi thường trú các huyện. Đây là dịp tốt để tôi hiểu sâu những hoạt động thường ngày ở huyện, xã, hợp tác xã (HTX) và nông, lâm trường quốc doanh. Nhưng thực tiễn mới chỉ là “bột” còn gột nên “hồ” thế nào phải qua sáu tháng học bồi dưỡng chuyên môn ở Phân viện Báo chí (nay là Học viện Báo chí và Tuyên truyền) tôi mới thực sự có kiến thức, tư duy về báo chí cách mạng. 

Ở lớp học, các nhà báo bậc thầy luôn nhắc chúng tôi lời dạy của Bác Hồ: Trước khi đặt bút viết, mình phải nghĩ và viết cái gì? Viết cho ai? Viết nhằm mục đích gì? Nhà báo Hữu Thọ, cây bút viết về nông nghiệp hàng đầu của Báo Nhân Dân luôn nhắc chúng tôi làm báo là làm công tác tuyên truyền, cổ động phong trào thi đua yêu nước của quần chúng, làm báo phải biết phát hiện cái hay, cái mới từ phong trào lao động, sản xuất ở cơ sở. Nhưng phát hiện điển hình rồi phải biết tổ chức nhân điển hình, tạo thành phong trào sâu rộng thì công tác tuyên truyền, cổ động mới đem lại hiệu quả chính trị, kinh tế cho xã hội.

Thời kỳ tôi làm phóng viên theo dõi nông, lâm nghiệp và bốn huyện miền núi của tỉnh gồm: Sơn Động, Lục Ngạn, Lục Nam và Yên Thế. Trong một lần lên Lục Ngạn công tác, tôi đang làm việc với Bí thư Huyện ủy Đỗ Phụng thì có một cán bộ vào. Anh ta chẳng xin phép báo cáo mà cười lộ chiếc răng bọc vàng khoe với Bí thư Huyện ủy: Tại hội nghị ở Hà Nội, Thủ tướng Phạm Văn Đồng hứa với tôi là bao giờ Tân Mộc bán cho Nhà nước đủ 100 tấn đỗ tương, Bác Đồng sẽ về thăm.

Bí thư Huyện ủy Đỗ Phụng bắt tay mời anh cán bộ ngồi xuống ghế. Đưa chén nước cho anh cán bộ, Bí thư Huyện ủy hỏi:

- Thế chú Sáng trả lời Bác Đồng thế nào?

- Tôi hứa với Bác Đồng nhất định phải mở rộng diện tích đỗ tương xuân để có đủ 100 tấn bán cho Nhà nước và đón Bác Đồng về thăm Tân Mộc.

Sau khi anh cán bộ về, đồng chí Đỗ Phụng nói với tôi: Chủ nhiệm HTX Tân Mộc Lý Lỏi Sáng đấy. Chú Sáng mới đi dự hội nghị HTX tiên tiến khu vực miền núi ở Hà Nội về. Tay này đã hứa là làm thật đấy.

Qua cuộc gặp mặt bất ngờ và giới thiệu của đồng chí Đỗ Phụng, tôi đã có cảm tình ngay với anh cán bộ HTX người dân tộc Dao. Ngay hôm sau, tôi báo cáo Bí thư Huyện ủy giới thiệu vào làm việc với Tân Mộc. Lần đầu tiên gặp Lý Lỏi Sáng, tôi thấy anh sôi nổi, nói năng giảo hoạt, dứt khoát. Sau chuyến đi, tin về sản xuất của Tân Mộc đăng trên Báo Hà Bắc bắt đầu xuất hiện. Từ đó gần như tháng nào tôi cũng có mặt ở Tân Mộc, nếu có cái mới thì viết tin, bài, nếu không thì chỉ là buổi gặp mặt trao đổi với các bác, các anh cán bộ cơ sở về hướng phấn đấu thực hiện lời hứa với Bác Đồng. 

Được sự chỉ đạo của Huyện ủy, đặc biệt là hướng dẫn tận tình của cán bộ kỹ thuật Ty Nông nghiệp, diện tích đỗ tương xuân của Tân Mộc tăng hằng năm. Đến vụ thu hoạch đậu tương năm 1981, Tân Mộc đã thu mua bán cho Nhà nước hơn 100 tấn. Kết quả này được tỉnh báo cáo với Bác Đồng. Giữ lời hứa, mồng 2 Tết Nhâm Tuất (1982), Thủ tướng Phạm Văn Đồng về thăm Tân Mộc. Tại đây, Thủ tướng phát động phong trào: Học tập Tân Mộc phát triển đỗ tương xuân ở các huyện miền núi.

Hà Bắc là tỉnh có ba vùng địa lý tự nhiên, khí hậu khác nhau, gồm miền núi, trung du, đồng bằng. Mỗi vùng có lợi thế phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp khác nhau. Đồng bằng là vựa lúa hai vụ; trung du hai hoặc một lúa, một vụ màu trên chân ruộng cao; miền núi hầu hết diện tích cấy một vụ lúa, vụ xuân đất bỏ hoang nên phát triển đỗ tương xuân hợp lý. Thời kỳ đó, qua nghiên cứu, thử nghiệm ở xã Tiên Lục (Lạng Giang), cây đỗ tương trồng vụ hè trên chân hai vụ lúa phát triển tốt, có hiệu quả, góp phần cải tạo đất. Qua kết quả ở Lạng Giang, tôi xin ý kiến Tổng Biên tập Vũ Mạnh tổ chức hội nghị phát triển đỗ tương hè trên chân hai vụ lúa ở các huyện trung du. 

Do kinh phí có hạn, để tổ chức được hội nghị, tôi lên Lạng Giang gặp anh Nghĩa, Bí thư Huyện ủy; anh Cẩm, Chủ tịch UBND huyện nhờ các anh đăng cai. Được lãnh đạo huyện ủng hộ, hội nghị lại được Bí thư Tỉnh ủy Vũ Thơ lên dự, trực tiếp chỉ đạo. Một phong trào mới được tỉnh phát động ở các huyện vùng trung du, phấn đấu trồng 1.000 ha đậu tương hè trên chân hai vụ lúa, vượt Lạng Giang. Thời gian đó, số Báo Hà Bắc nào cũng có cụm tin: “Thi đua trồng 1.000 ha đậu tương hè vượt huyện Lạng Giang” do tôi thực hiện. Sau này, loạt tác phẩm trên của tôi được giải “Bông lúa vàng” của Hội Nhà báo Việt Nam và Bộ Nông nghiệp. Phong trào trồng đậu tương đã tạo nguồn cung cấp hàng nghìn tấn cho Thủ đô Hà Nội thời kỳ bao cấp khó khăn để chế biến đậu.

Từ đốm lửa Tân Mộc, Hà Bắc trở thành tỉnh có sản lượng đậu tương hàng hóa cao nhất miền Bắc. Bộ Nông nghiệp đã tổ chức hội nghị phát triển đậu tương tại thị xã Bắc Giang để phát triển phong trào ra toàn miền Bắc. Tỉnh Hà Bắc phát động phong trào “Ba vùng ba vụ đậu tương” (miền núi trồng vụ xuân, trung du trồng vụ hè, đồng bằng ven sông trồng vụ đông). Báo Hà Bắc phối hợp với Báo Hà Sơn Bình làm cầu nối để huyện miền núi Lương Sơn lên kết nghĩa học tập trồng đậu tương xuân ở Tân Mộc. Phong trào thi đua trồng đậu tương đã tạo cho công tác tuyên truyền, cổ động và tổ chức tập thể của báo sôi nổi, gây tiếng vang tốt cho cơ quan và đối với các đơn vị báo bạn. Cũng vì thế, tờ báo nhận được tình cảm của cán bộ, nhân dân trong tỉnh. Đó là phần thưởng quý giá của cán bộ, phóng viên Báo Hà Bắc một thời để nhớ.

Hoàng Tiến