Tổng thống Mỹ Donald Trump với chính sách “Nước Mỹ trước tiên”.

Chính sách “Nước Mỹ trước tiên” làm đảo lộn thế giới

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gây chấn động thế giới bằng khẩu hiệu “Nước Mỹ trước tiên”, cương quyết xáo trộn “từ gốc đến ngọn” trật tự thế giới đa phương. Và khi một năm cầm quyền đầu tiên của ông chuẩn bị khép lại, nước Mỹ và những đồng minh mệt mỏi đang phải đối mặt với không ít cuộc khủng hoảng ngày càng leo thang với nguy cơ đẩy thế giới vào những cuộc xung đột nghiêm trọng mới.

Vào thời điểm tháng 1-2017, khi ông Trump nhậm chức, người tiền nhiệm Barack Obama đã cảnh báo rằng tham vọng phát triển tên lửa tầm xa có gắn đầu đạn hạt nhân của Triều Tiên chính là mối đe dọa cấp bách nhất. Mối đe dọa này ngày càng trở nên đáng lo ngại, nhất là sau vụ thử tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) hồi tháng trước của Triều Tiên. 

Lần đầu tiên trong lịch sử, có lẽ điều khiến cả thế giới lo lắng lại không phải là những hành vi thất thường của Triều Tiên mà chính là những tín hiệu khó đoán từ Nhà Trắng. Chính sách “bên miệng hố chiến tranh” của Tổng thống Trump dường như không thể giúp được gì cho bán đảo Triều Tiên trong khi căng thẳng Mỹ-Iran đe dọa sẽ tác động tiêu cực hơn tới những cuộc chiến vốn đang hủy hoại Trung Đông. 

Người Palestine ở dải Gaza xuống đường biểu tình phản đối Tổng thống Mỹ Donald Trump công nhận Jerusalem là Thủ đô của Israel.

Cùng với quyết định rút khỏi Hiệp định Paris về chống biến đổi khí hậu, quyết định hủy bỏ thỏa thuận hạt nhân Iran là minh chứng rõ nhất cho chính sách “Nước Mỹ trước tiên” phá vỡ ngoại giao đa phương của ông Trump. Hơn thế nữa, không chỉ rút khỏi Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), ông Trump còn đe dọa Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) mà Mỹ ký với Canada và Mexico.

Gần đây nhất, Tổng thống Trump công nhận TP Jerusalem là Thủ đô của Israel. Các nước Hồi giáo và Arab đang bàng hoàng lo ngại trước điều mà họ xem là “cú đâm sau lưng” nhằm vào mục tiêu của người Palestine. Một làn sóng phản đối mạnh mẽ đã bùng lên khắp thế giới. 

Thử thách sự đoàn kết của EU

Từ “đòn chí mạng” Brexit (Anh rời EU) tới những hỗn loạn tại Catalonia, các loại hình mới của chủ nghĩa dân tộc đang thử thách sự kết nối và đoàn kết của Liên minh châu Âu (EU). Cuộc khủng hoảng tại Tây Ban Nha là lời nhắc nhở về sự rạn nứt trong châu Âu. Tại Anh, mong muốn giành lại chủ quyền đã khiến 17,4 triệu người dân tham gia cuộc bỏ phiếu Brexit hồi tháng 6-2016. Các nhà vận động lợi dụng sự tức giận của người dân về việc phải đóng góp các khoản phí cho EU trong khi liên minh này áp đặt các quy định quan liêu từ xa và ngăn chặn Anh hòa nhập với phần còn lại của thế giới.

Một vụ thử tên lửa của Triều Tiên.

Tại châu Âu, chính trị vẫn đầy bất ổn. Sau hàng loạt cú sốc chính trị năm 2017, những vấn đề mà Đức, Italy hay Tây Ban Nha đang đối mặt khiến nhiều người băn khoăn về bức tranh khu vực trong năm tới. Các nhà quan sát cảnh báo châu Âu trong năm 2018 sẽ khó thoát khỏi bất ổn. Thất bại trong tiến trình đàm phán thành lập chính phủ liên minh tại Đức là bất ngờ chính trị lớn nhất, thậm chí có ý kiến còn cho rằng sự kiện này “tính đến nay có thể xem là rủi ro hệ thống lớn nhất mà châu Âu phải đối mặt”. 

Sự sụp đổ của "Vương quốc Hồi giáo"

Năm 2017, tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) bị hủy diệt nặng nề, mất gần hết cái mà chúng tự nhận là "Vương quốc Hồi giáo" ở Iraq và Syria. Tuy nhiên, giới phân tích cảnh báo rằng tổ chức này đang thích nghi với hoàn cảnh mới và sẽ vẫn là một mối đe dọa đối với thế giới.

Trực tiếp vũ trang cho các tay súng thánh chiến hoặc lôi kéo bằng các chiến dịch tuyên truyền trực tuyến, IS đã xúi giục hoặc truyền cảm hứng để các phần tử cực đoan tiến hành hàng chục vụ tấn công gây chết người, đặc biệt là ở Pakistan, Iraq, Syria, Afghanistan, Ai Cập, Somalia và Anh. Giới chuyên gia cho rằng những chậm trễ và trì hoãn trong việc tái thiết đất nước Syria sẽ là cơ hội để tàn dư của IS hay những hậu duệ của chúng tìm cách trỗi dậy, chưa kể IS phải áp dụng chiến lược mới rất nguy hiểm để tồn tại, khi âm thầm chuyển hướng kêu gọi các đối tượng cực đoan thực hiện những vụ tấn công khủng bố tại chính quê nhà. 

Trung Đông chia rẽ và phân cực

Một loạt sự kiện diễn ra tại Trung Đông cuối năm nay cho thấy sự chia rẽ và phân cực giữa các nước trong khu vực giờ đây đang leo thang lên một cấp độ mới, công khai và trực diện hơn. Từ việc Liên đoàn Arab (AL) nhóm họp để “tìm cách đối phó” với Iran và lực lượng Hezbollah theo dòng Hồi giáo Shi’ite, đến cuộc khủng hoảng chính trị tại Liban sau tuyên bố từ chức đột ngột của Thủ tướng Saad Hariri, mới đây nhất là thất bại của Hội nghị cấp cao Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) do mâu thuẫn giữa các nước thành viên... có thể thấy bản đồ chiến lược khu vực Trung Đông đang được phân chia lại một cách rõ nét, phản ánh sự tranh giành ảnh hưởng giữa một bên là dòng Hồi giáo Sunni do Saudi Arabia đứng đầu và một bên là dòng Hồi giáo Shi’ite do Iran chi phối.

Cuộc khủng hoảng ngoại giao Vùng Vịnh giữa Qatar và nhóm nước Arab đứng đầu là Saudi Arabia, bùng phát hồi tháng 6 vừa qua và kéo dài dai dẳng tới nay, là minh chứng rõ nhất cho những rạn nứt và bất đồng sâu sắc ở Trung Đông. Mọi nỗ lực ngoại giao nhằm tháo gỡ cuộc xung đột được xem là nghiêm trọng nhất giữa các quốc gia Arab Vùng Vịnh kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc, cho tới nay vẫn chưa đem lại kết quả.  Tuy vậy, khủng hoảng ngoại giao Vùng Vịnh có lẽ chỉ là “phần nổi của tảng băng”. Không khó để nhận ra rằng nguyên nhân sâu xa của “chiến dịch tẩy chay” Qatar mà Arabia Saudi phát động là một cuộc xung đột khác có tầm vóc lớn hơn nhiều - cuộc tranh giành ảnh hưởng chính trị và vị thế thống trị khu vực giữa Saudi Arabia và Iran đang diễn ra trên khắp Trung Đông.

Cơn bão Tembin đổ bộ vào tỉnh Davao, đảo Mindanao, Philippines từ sáng 22-12 khiến nhiều ngôi làng chìm trong biển nước.

Vật lộn với siêu bão, cháy rừng

Năm 2017 ghi nhận nhiều trận bão lớn, các đợt sóng nhiệt, lũ lụt và cháy rừng khắc nghiệt xảy ra trên khắp hành tinh. Hiện tượng biến đổi khí hậu đang ngày càng góp phần gây ra hoặc khiến các thảm họa thiên nhiên trở nên tồi tệ hơn. 

Thế giới đang đối mặt với năm nóng nhất thứ ba trong thời kỳ hiện đại. Thực tế cho thấy con người càng đốt cháy nhiều nhiên liệu hóa thạch, Trái Đất sẽ càng nóng hơn do sự tích tụ của các khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Giới chuyên gia cho rằng tình trạng ấm lên toàn cầu góp phần khiến các trận lũ lụt, siêu bão, các đợt hạn hán xảy ra thường xuyên hơn và đôi khi khắc nghiệt hơn. Các trận bão tại Bangladesh, Ấn Độ và Nepal đã khiến hơn 1.200 người thiệt mạng và ảnh hưởng 40 triệu người, phá hủy nhà cửa, mùa màng. Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cũng phải vật lộn với đợt hạn hán khắc nghiệt làm bùng phát các đợt cháy rừng nghiêm trọng.  Hãng tái bảo hiểm Swiss Re của Thụy Sĩ cho biết, tổng thiệt hại về kinh tế do thiên tai và những thảm họa do con người gây ra trên toàn cầu đã tăng 63% lên tới khoảng 306 tỷ USD trong năm 2017.

Thanh Bình