Thiện chí giữa hai nhà lãnh đạo Mỹ - Triều Tiên tại cuộc gặp.

Dù chưa đạt được mốc thời gian cụ thể bắt đầu tiến trình giải trừ hạt nhân của Triều Tiên và hai bên cũng chưa thể ra được tuyên bố chính thức kết thúc cuộc chiến tranh Triều Tiên (1950-1953) nhưng rõ ràng một chương mới đã được mở ra trong mối quan hệ giữa hai quốc gia thù địch, qua đó tiến trình phi hạt nhân hóa và kiến tạo hòa bình cho bán đảo Triều Tiên cũng đang đứng trước cơ hội chưa từng có.

Tại Hội nghị thượng đỉnh lịch sử Mỹ - Triều lần đầu tiên, cả Tổng thống Donald Trump và nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong-un đều có những nhượng bộ vừa đủ để xây dựng niềm tin ban đầu, chuẩn bị cho những cuộc đàm phán còn nhiều chông gai ở phía trước. Tuyên bố chung mà Tổng thống Donald Trump và nhà lãnh đạo Kim Jong-un ký kết sau cuộc gặp thượng đỉnh ở Singapore bao gồm 4 điểm chính: Mỹ và Triều Tiên cam kết thiết lập mối quan hệ mới giữa hai nước phù hợp với nguyện vọng của nhân dân hai nước vì hòa bình và thịnh vượng. Hai bên sẽ cùng nỗ lực xây dựng cơ chế hòa bình lâu dài và ổn định trên bán đảo Triều Tiên, đồng thời tái khẳng định Tuyên bố Panmunjom trong cuộc gặp thượng đỉnh liên Triều hôm 27- 4 vừa qua, trong đó Triều Tiên cam kết hợp tác hướng tới phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên. Ngoài ra, hai nước cam kết tìm lại hài cốt các tù nhân chiến tranh/những người mất tích khi làm nhiệm vụ, bao gồm việc hồi hương ngay lập tức những người đã được xác định.

Một tuyên bố chung ngắn gọn không nhiều nội dung và chủ yếu mang tính biểu tượng phản ánh đúng thực tế của cuộc gặp vốn nhiều trắc trở này và đặc biệt nếu nhìn lại mối quan hệ đầy sóng gió và căng thẳng giữa hai nước trong gần 70 năm qua. Tuy nhiên, nó sẽ tạo không khí tích cực để các cuộc đàm phán có thể được xúc tiến giữa các cấp và những nội dung đạt được tại Singapore sẽ là những nguyên tắc định hướng để hai nước tiếp tục đàm phán giải quyết mâu thuẫn, trong đó chủ yếu liên quan đến việc chính quyền Bình Nhưỡng sẽ triệt thoái các cơ sở và vũ khí hạt nhân, đổi lại Mỹ chấm dứt đe dọa quân sự Triều Tiên và rút toàn bộ binh lính Mỹ ra khỏi bán đảo này, tiến xa hơn nữa là việc hai nước sẽ thiết lập quan hệ ngoại giao, xóa bỏ cấm vận, đầu tư kinh tế và viện trợ cho Triều Tiên.

Ngay tại cuộc họp báo kết thúc hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều, Tổng thống Trump đã tuyên bố dừng các cuộc tập trận quân sự chung với Hàn Quốc, đồng thời khẳng định "Chiến tranh Triều Tiên sẽ sớm chấm dứt". Ông Trump cũng xác nhận những cuộc đối thoại giữa Washington và Bình Nhưỡng sẽ được tổ chức ngay trong tuần sau, nhằm làm rõ những bước cần tiến hành để thực thi thỏa thuận được ký. Hành động mang tính thiện chí của Tổng thống Mỹ là nhằm đáp lại việc Bình Nhưỡng vừa tiến hành phá hủy bãi thử hạt nhân tại Punggye-ri hồi cuối tháng 5 vừa qua.

Không thể phủ nhận việc tháo dỡ kho vũ khí hạt nhân của Triều Tiên là vấn đề khó khăn nhất đối với Mỹ. Triều Tiên và Mỹ vẫn còn khác biệt quá nhiều. Washington muốn tiến trình phi hạt nhân hóa này phải là “hoàn toàn, có thể kiểm chứng được và không thể đảo ngược được”, đồng thời cam kết là sẽ đưa ra những bảo đảm về an ninh cho Bình Nhưỡng, một chế độ mà cho tới nay vẫn xem vũ khí hạt nhân là lá bùa hộ mệnh cho họ. Về phần nhà lãnh đạo Kim Jong Un, ông cũng tuyên bố muốn tiến đến“ phi hạt nhân hóa bán đảo Triều Tiên” nhưng sẽ làm theo từng giai đoạn và Bình Nhưỡng muốn chủ động trong lịch trình này.

Cho dù tại cuộc gặp thượng đỉnh ở Singapore, nhà lãnh đạo Triều Tiên đã đồng ý cam kết giải trừ kho vũ khí hạt nhân theo đúng yêu cầu của phía Mỹ, tiến trình này cũng sẽ kéo dài nhiều năm và rất phức tạp. Chương trình vũ khí hạt nhân của Bình Nhưỡng phần lớn vẫn được giữ bí mật, cho nên theo các nhà phân tích, việc kiểm kê, tháo dỡ và kiểm tra sẽ không phải dễ dàng. Đó là chưa kể đến các tên lửa tầm trung và tầm xa mà Triều Tiên đã phát triển từ nhiều năm qua. Những chi tiết của tiến trình phi hạt nhân hóa chắc chắn phải được thảo luận trong nhiều cuộc họp tiếp theo giữa hai nước.

Mỹ và Triều Tiên tới đây sẽ phải đi sâu đàm phán cụ thể về lịch trình từ bỏ hạt nhân của Triều Tiên. Việc đóng cửa cơ sở thử hạt nhân của nước này trong tháng 5 vừa qua chỉ là bước đầu tiên, tới đây Triều Tiên sẽ phải tái gia nhập Hiệp ước chống phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) mà nước này đã rút khỏi hồi năm 2003; hợp tác với Cơ quan Năng lượng nguyên tử Quốc tế (IAEA) để thúc đẩy thực hiện NPT, đồng thời chấp nhận các hoạt động thanh tra và giám sát liên quan của IAEA…

Tổng thống Trump tuyên bố tại Singapore rằng: “Chúng ta sẽ chỉ bắt đầu một tiến trình”. Tiến trình này không chỉ là vấn đề hạt nhân của Triều Tiên mà còn cả vấn đề quan hệ giữa Bình Nhưỡng với Seoul, một đồng minh của Mỹ. Trước cuộc gặp thượng đỉnh, giới phân tích đã dự đoán về khả năng Mỹ và Triều Tiên sẽ ra một tuyên bố chính thức kết thúc chiến tranh Triều Tiên cách đây gần 70 năm. Tuy nhiên, một bản thảo về hiệp ước hòa bình để chính thức kết thúc Chiến tranh Triều Tiên có thể cũng sẽ phải mất rất nhiều thời gian có thể hoàn thiện do sự phức tạp của lịch sử. Năm 1953, Hiệp định đình chiến được ký giữa Mỹ - Triều Tiên và Trung Quốc. Hàn Quốc chưa bao giờ đặt bút ký vào hiệp định đình chiến này. Tuy nhiên, tình hình hiện nay đã thay đổi và việc Trung Quốc có được tham gia ký kết Hiệp ước hòa bình sắp tới hay không vẫn là nội dung chưa xác định. Bắc Kinh muốn tham gia ký kết và Bình Nhưỡng cũng muốn kéo người láng giềng của họ vào cuộc để làm hậu thuẫn cho mình nhưng Hàn Quốc không muốn điều đó, đồng thời tập trung thúc đẩy ký kết hiệp ước hòa bình giữa ba bên Mỹ - Hàn - Triều. Về phía Mỹ, ông Trump bên ngoài tỏ ra hoan nghênh Trung Quốc phát huy vai trò của mình trong vấn đề hạt nhân Triều Tiên nhưng thực chất ông không hề muốn Bắc Kinh can thiệp và hậu thuẫn cho Bình Nhưỡng. Do vậy, chuyến công du Bình Nhưỡng hồi tháng 5 vừa qua của Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị ngoài mục đích tiền trạm cho chuyến thăm của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới Triều Tiên, chắc chắn nó còn liên quan mật thiết tới việc hiệp ước hòa bình sẽ được ký kết như thế nào. Bản thân, Tổng thống Trump cũng sẽ phải thuyết phục Quốc hội Mỹ ủng hộ bản hiệp ước này trong bối cảnh nhiều nghị sĩ Mỹ vẫn giữ thái độ thận trọng và thù địch với chính quyền Bình Nhưỡng.

Thiết lập quan hệ mới giữa Mỹ và Triều Tiên cũng đã được đề cập trong tuyên bố chung của cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ- Triều nhưng chắc chắn đó là vấn đề của tương lai. Trước đây, việc thiết lập quan hệ ngoại giao Mỹ - Triều cũng từng được đề cập đến khi hai bên đạt được thỏa thuận về Hiệp định khung Geneva năm 1994. Khi đó, hai bên nhất trí sẽ mở văn phòng liên lạc tại thủ đô mỗi nước và tiến tới nâng cấp thành đại sứ quán. Do quan hệ giữa hai nước căng thẳng nên kế hoạch này đến nay vẫn chưa được thực hiện. Theo giới chuyên gia, thời gian cụ thể để Mỹ và Triều Tiên thiết lập quan hệ ngoại giao còn phụ thuộc vào thỏa thuận giữa các bên và chắc chắn sẽ diễn ra sau khi Hiệp ước hòa bình được ký kết.

Để mang lại hòa bình và ổn định lâu dài trên bán đảo Triều Tiên còn cả một chặng đường dài khó khăn ở phía trước nhưng một khi sự nghi kỵ phần nào được giải tỏa và với thiện chí của các bên liên quan, cũng như sự ủng hộ của cộng đồng quốc tế, mọi việc sẽ đi theo đúng hướng.

Thanh Bình