Đồng chí Ngô Sách Thực, Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh, đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Giang phát biểu ý kiến thảo luận tại hội trường.

Xây dựng nông thôn mới là chương trình ý Đảng, lòng dân. Nông thôn mới phải gắn liền với tái cơ cấu nông nghiệp mới đem lại hiệu quả và thành công. Báo cáo của Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã đánh giá đúng thực trạng: Những ưu điểm kết quả giai đoạn 2011 – 2015 mới là bước đầu. Bên cạnh đó còn nhiều hạn chế, tồn tại.

Bắc Giang là tỉnh tích cực thực hiện xây dựng nông thôn mới. Đến nay đã có 34/230 xã đạt 19 tiêu chí, tương đương với tỷ lệ 17,1% năm 2015 của cả nước. Qua xây dựng nông thôn mới người dân cảm nhận được có 5 cái mới: Nhà nước quan tâm đến nông nghiệp nông dân, nông thôn, có HTX kiểu mới, doanh nghiệp mới quan tâm đến đầu tư vào nông nghiệp; Có nhiều máy móc mới sử dụng trong nông nghiệp, trong làm đất, thu hoạch, bảo quản sau thu hoạch; Bộ mặt nông thôn mới hơn, hạ tầng, cơ sở vật chất tốt hơn; Thu nhập tăng, nếp sống văn hóa có nhiều điểm mới; Có chuyển biến nhận thức mới về xây dựng nông thôn mới, từ đó trong cán bộ có sự thay đổi về phương pháp, cách làm, còn trong nhân dân có sự nhận thức là làm cho mình và mình phải làm.

Tỉnh Bắc Giang đã xây dựng hàng hóa nông sản chủ lực của địa phương, ngoài rau củ quả tập trung vào 3 con: gà, lợn, cá; 3 quả: vải, cam, bưởi đem lại hiệu quả kinh tế cao. Vải thiều năm 2015 đạt gần 200 ngàn tấn. Nhờ mở rộng thị trường và sản xuất theo quy trình tiêu chuẩn nên không còn điệp khúc được mùa rớt giá, đem lại giá trị hơn 5000 tỷ đồng. Quả vải thiều đã có mặt ở thị trường nhiều nước khó tính như Mỹ, Nhật, Australia... 

Tuy nhiên, nông thôn mới đã được toàn thể người dân đón nhận, hưởng ứng hay chưa? Thành quả chưa gắn liền với hưởng thụ của người dân trong xây dựng nông thôn mới, người dân đã tự giác phát huy vai trò chủ thể hay chưa? Xin thưa rằng là chưa. 

Bắc Giang đã kịp thời phát hiện những bất cập như trong báo cáo đã nêu, sớm chấn chỉnh, đã giảm nợ xây dựng cơ bản. Không khí xây dựng nông thôn mới có phần lắng xuống không như những năm đầu. 

Nguyên nhân cũng giống như những hạn chế tồn tại trong tái cơ cấu nông nghiệp, đó là: sức cạnh tranh, chuỗi giá trị thấp, an toàn thực phẩm, thị trường không ổn định, doanh nghiệp, HTX đầu tư hiệu quả chưa nhiều, chính sách hỗ trợ không còn phù hợp, chưa tạo được sức hút để huy động các nguồn lực xã hội và sức dân, do đó, cần phải được sửa đổi, bổ sung. 

Rõ ràng nông thôn mới cần sự chuyển về chất, không thể chỉ bằng phong trào. Nông thôn mới cần tìm động lực mới, tái cơ cấu chính là động lực cho nông thôn mới. Vì vậy, tôi đề nghị xem lại đánh giá ở Điều 1 Dự thảo Nghị quyết: Xây dựng Nông thôn mới đã trở thành phong trào sâu rộng khắp cả nước. Rộng thì có, sâu thì chưa đúng vì giai đoạn vừa qua mới chủ yếu quan tâm đến hạ tầng, chưa quan tâm đến phương thức sản xuất, năng suất lao động. Nông nghiệp vẫn cơ bản sản xuất hộ, manh mún, chưa có chuyển biến về chất, thiếu tính bền vững. Nếu không chú trọng đến nội dung này thì dù được công nhận nông thôn mới nhưng cũng chưa mới.

Về mục tiêu đặt ra phấn đấu đến năm 2020, cả nước có khoảng 50% số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới là kỳ vọng, ước muốn nhưng khó có khả năng đạt được vì những lý do sau: Về nguồn lực, ngân sách hỗ trợ thấp hơn so với giai đoạn 2011 – 2015 (giai đoạn vừa qua tổng mức huy động cho nông thôn mới thêm 851 ngàn tỷ đồng, trong đó từ ngân sách, dự án là 266.785 ngàn tỷ đồng, chiếm 31,34%. Tuy nhiên, chương trình mục tiêu giai đoạn 2016 – 2020 bố trí có 43,119 tỷ đồng); huy động sự đóng góp của người dân khó khăn. Những xã khá đã phấn đấu đạt, những xã sau khó đạt mặc dù tiêu chí bình quân tăng lên. Nguồn lực đã ít lại phải bố trí trả nợ XDCB, tái cơ cấu rất cần phải có tiền. Đề nghị Chính phủ tính toán thêm cho chương trình - Những xã vừa qua đạt tiêu chí nhưng thực chất vẫn còn châm trước cho nợ tiêu chí. Tiêu chuẩn xét và cách xét công nhận xã nông thôn mới cũng chưa chuẩn.

Tôi đồng tình bổ sung tiêu chuẩn khi xét: Nợ xây dựng không công nhận, đề nghị bổ sung thêm phải tham khảo sự thừa nhận của các xã khác trên địa bàn và có thước đo mức độ hài lòng của người dân ở xã được công nhận trước khi quyết định công nhận.

Trong báo cáo đã rút ra 7 bài học kinh nghiệm, 12 kiến nghị Chính phủ, Dự thảo nghị quyết đề ra 11 giải pháp tôi cơ bản đồng tình. Xin bổ sung và làm rõ 3 nội dung:

Một là chủ trương, tên của Nghị quyết lần này là nâng cao hiệu lực, hiệu quả… tức là chú trọng đến chất lượng của xây dựng nông thôn mới, khắc phục tính hình thức, bệnh thành tích… Vì thế, cần phải nhấn mạnh tránh nôn nóng đạt tiêu chí bằng mọi giá, đây là quan điểm phát triển bền vững của tái cơ cấu. Phấn đấu đạt tiêu chí đã khó nhưng giữ vững tiêu chí còn khó hơn. Nên bổ sung Nghị quyết nhiệm vụ của các xã, địa phương đã đạt tiêu chí phải phấn đấu nâng chất lượng các tiêu chí, được công nhận lại theo tiêu chí mới. Nguyên tắc là tiêu chí mới không hạ thấp chất lượng.

Hai là điểm trùng hợp giữa xây dựng nông thôn mới và tái cơ cấu là phải phát huy thế mạnh của địa phương, xây dựng được sản phẩm chủ lực, có thương hiệu, đáp ứng cái mà thị trường cần chứ không phải cái mà các địa phương có như nhiều ý kiến đại biểu đã nêu. Vì thế, phải phát huy tính sáng tạo, cách làm của các địa phương. Tôi đồng tình với quan điểm của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Đầu tư cho nông thôn mới, tái cơ cấu nông nghiệp giao thẳng cho các địa phương. 

Kinh nghiệm thành công vừa qua đã chỉ rõ: Công khai, dân chủ trong phân bổ nguồn vốn hỗ trợ ngân sách ngay từ đầu năm, tăng cường giám sát đầu tư cộng đồng, người dân được tham gia thì sẽ huy động được sức dân, sự đóng góp của người dân vào xây dựng công trình cũng như xây dựng nông thôn mới.

Ba là phải tháo gỡ những nút thắt trong chính sách hiện hành về tích tụ ruộng đất, hỗ trợ phát triển HTX kiểu mới. Tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp, người dân đầu tư vào nông nghiệp. Khuyến khích, bồi dưỡng, tôn vinh những tấm gương làm kinh tế, những người có chí làm giàu, có khả năng lãnh đạo cộng đồng xây dựng nông thôn mới. Làm được như vậy, nhân dân sẽ tin tưởng, sẽ tạo động lực mới trong xây dựng nông thôn mới./.