Đã thành lệ, hàng năm cứ vào vụ vải thiều, dây chuyền sản xuất của Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Bắc Giang (xã Phượng Sơn, huyện Lục Ngạn) vận hành hết công suất. Hàng trăm lao động thời vụ được huy động. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty cho biết: "Năm nay đơn hàng từ thị trường Pháp và Nhật Bản tăng mạnh, nhất là Nhật Bản. 

Từ đầu vụ đến nay đã có ba đoàn doanh nghiệp (DN) Nhật Bản sang đặt hàng vải thiều chế biến. Do nhu cầu thị trường tăng, Công ty đã ký hợp đồng xuất khẩu hơn 400 tấn, tăng 50% so với năm trước, hiện đã xuất hơn 200 tấn vải thiều đông lạnh”.  

Tại Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Vifoco, không khí tại các xưởng chế biến cũng nhộn nhịp không kém. Ông Nguyễn Xuân Việt, Giám đốc Công ty cho biết: "Những năm trước, Công ty không xuất khẩu vải thiều chế biến mà chủ yếu xuất khẩu vải thiều tươi sang Trung Quốc, nhưng năm nay nhiều đối tác từ Pháp đặt hàng nên chúng tôi chế biến hơn 100 tấn vải thiều đóng hộp”. 

Bên cạnh đó, một số DN chế biến nông sản khác trên địa bàn tỉnh như: Công ty cổ phần Xuất nhập khẩu Phương Đông (Việt Yên), Nhà máy chế biến Nông sản và Thực phẩm Bắc Giang (TP Bắc Giang)… cũng nhận được nhiều đơn đặt hàng chế biến vải thiều từ Đức, New Zealand... Do vải thu hoạch trong thời gian ngắn (chỉ khoảng một tháng) nên để đáp ứng nhu cầu của khách hàng các DN đều thuê từ 100 - 400 lao động thời vụ tham gia sản xuất. 

Theo một số chủ DN chế biến nông sản, vải thiều chế biến có thị trường rộng và có tiềm năng để phát triển. Năm nay, giá nguyên liệu đầu vào bình quân từ 8 - 10 nghìn đồng/kg, giảm khoảng 30 % so với vụ trước nhưng chi phí nhân công tăng nên giá thành sản phẩm chế biến vẫn tương đương. 

Không chỉ vải thiều chế biến đắt hàng mà việc tiêu thụ vải thiều tươi qua các cửa khẩu cũng thuận lợi, nhanh chóng. Ông Đinh Công Hưng, thương nhân ở xã Giáp Sơn (Lục Ngạn) chuyên thu mua vải thiều tiêu thụ tại thị trường Trung Quốc qua cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn) cho biết: "Tại cửa khẩu, thủ tục cấp C/O (chứng nhận xuất xứ hàng hoá) đối với vải thiều được thực hiện kể cả ngoài giờ hành chính và ngày nghỉ. Đặc biệt, các xe chở vải thiều được phân luồng, ưu tiên thông quan sớm đã hạn chế tình trạng ách tắc vải thiều tại các cửa khẩu. Năm nay, gia đình tôi dự kiến xuất khẩu khoảng 6 nghìn tấn vải thiều sang Trung Quốc, tăng 1 nghìn tấn so với năm ngoái. Hiện tôi đã bán hơn 3 nghìn tấn”. 

Theo ông Hồng Quân, thương nhân tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đặt điểm cân vải thiều tại phố Kim, xã Phượng Sơn (Lục Ngạn), năm nay vải thiều được mùa nên dễ mua, dễ bán. Giá bán tại thị trường Trung Quốc từ 25 đến 30 nghìn đồng/kg. Thời điểm này, mỗi ngày ông thu mua khoảng 30 tấn, đóng thùng rồi vận chuyển về tiêu thụ tại một số đô thị lớn trong tỉnh Vân Nam, Thượng Hải... 

Theo thông tin từ UBND xã Hồng Giang (Lục Ngạn), đến thời điểm này, Viện nghiên cứu và phát triển vùng (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã thu mua 13 tấn vải thiều tại các hộ trồng vải trên địa bàn xã đưa về Viện bảo quản theo công nghệ mới, chuẩn bị đưa sang thị trường Nhật Bản. Nếu lô hàng này xuất khẩu thành công, sản phẩm đáp ứng được yêu cầu của đối tác thì đây sẽ là cơ hội để vải thiều tươi Bắc Giang tiếp cận một trong những thị trường khó tính nhất thế giới.

Tuy nhiên, qua nắm bắt tình hình xuất khẩu vải thiều cho thấy, lượng vải thiều qua chế biến, có giá trị cao vẫn chỉ chiếm tỷ lệ nhỏ so với tổng sản lượng vải thiều toàn tỉnh. Theo đại diện một số DN chế biến, vẫn còn các hộ dân sử dụng thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy trình nên khó đưa sản phẩm vào các quốc gia châu Âu. 

Tình trạng ách tắc giao thông tại Lục Ngạn trong mùa vải vẫn diễn ra. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Bắc Giang phản ánh: Chất lượng điện tại khu vực phố Kim, xã Phượng Sơn chưa đáp ứng được yêu cầu. Dù ác-tô-mát nhảy do quá tải, sau đó được khôi phục ngay thì hệ thống máy móc của nhà máy cũng phải khởi động lại từ đầu. Có ngày hiện tượng này xảy ra 3 - 4 lần khiến DN tốn thêm chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến tiến độ sản xuất. 

Khắc phục hạn chế trên, chính quyền địa phương, ngành chức năng nên đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn nâng cao nhận thức để người trồng vải thực hiện quy định về chăm sóc vải thiều đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu, mở rộng diện tích vải thiều chăm sóc theo tiêu chuẩn VietGAP. 

Đồng thời, các DN chế biến nông sản tiếp tục nghiên cứu, chế biến sản phẩm mới từ vải thiều, phù hợp với thị hiếu người tiêu dùng, tăng cường các biện pháp xúc tiến thương mại như tham gia quảng cáo, hội chợ, triển lãm… để quảng bá vải thiều và các sản phẩm từ vải thiều. 

Cùng đó, các đơn vị liên quan cũng cần có giải pháp hạn chế tình trạng ách tắc giao thông, đầu tư nâng cấp hạ tầng lưới điện, tiếp tục tìm kiếm, ứng dụng công nghệ mới nhằm tăng chất lượng vải thiều qua bảo quản...

Đến trưa ngày 2-7, toàn tỉnh Bắc Giang đã thu hoạch hơn 142,5 nghìn tấn vải thiều. Tổng lượng vải thiều xuất khẩu qua cửa khẩu tại các tỉnh biên giới đạt hơn 63 nghìn tấn. Trong đó, có 22,3 nghìn tấn xuất qua cửa khẩu Lào Cai 39,5 nghìn tấn xuất qua cửa khẩu Tân Thanh (Lạng Sơn). Riêng cửa khẩu Thanh Thủy (Hà Giang) lượng vải thiều của tỉnh xuất khẩu qua đây đạt khoảng 1,4 nghìn tấn.