Người gieo hạt

Gần 20 năm gắn bó với công tác truyền dạy dân ca quan họ Bắc Ninh, nghệ sĩ Chu Phương Anh (sinh năm 1990), cán bộ Trung tâm Văn hóa và Xúc tiến Du lịch tỉnh, là một trong những người tâm huyết, bền bỉ gieo những "mầm xanh" di sản.

Từ nhỏ, chị được mẹ truyền dạy những làn điệu quan họ, sau đó lại được các nghệ nhân gạo cội của làng quan họ gốc Thị Cầu trực tiếp chỉ dạy, nắn câu, bẻ giọng.

Một buổi học hát quan họ của du khách nước ngoài dưới sự hướng dẫn của nghệ sĩ Chu Phương Anh.

Thừa hưởng hành trang quý báu từ các thế hệ đi trước, chị sớm nhận thức trách nhiệm tiếp nối, trao truyền di sản. Khi còn là sinh viên, chị đã tích cực tham gia truyền dạy quan họ trong các câu lạc bộ và sau đó mở lớp dạy tại nhà. Hiện lớp học của chị duy trì thường xuyên từ 10 đến 15 học viên; vào dịp hè, số lượng có thể tăng lên 20 - 30 em.

Chị Phương Anh bày tỏ: "Điều khiến tôi luôn vững tin trên hành trình "gieo hạt" là ngày càng có nhiều học trò sau khi trở thành sinh viên hoặc đã tốt nghiệp ra trường đi làm nhưng vẫn rất yêu quan họ".

Kiên trì theo học cô Chu Phương Anh suốt 2 năm nay, liền anh "nhí" Nguyễn Minh Quân đến từ phường Song Liễu chia sẻ rằng, lúc đầu học chỉ vì tò mò nhưng càng học em càng yêu quan họ và mong muốn sẽ phát triển theo con đường nghệ thuật chuyên nghiệp. Còn với nghệ sĩ Chu Phương Anh, Minh Quân chính là một trong những "hạt giống" quý cần tiếp tục bồi dưỡng, tạo nguồn kế cận để giữ gìn di sản quan họ.

Mỗi dịp nghỉ hè, các làng quan họ gốc và làng quan họ thực hành trên địa bàn tỉnh lại mở lớp truyền dạy dân ca quan họ miễn phí cho thanh thiếu nhi. Đây không chỉ là hoạt động ý nghĩa giúp các em có môi trường sinh hoạt văn hóa lành mạnh, tiếp cận di sản từ sớm mà còn là cách làm hiệu quả để phát hiện, bồi dưỡng lớp kế cận.

Từ năm 2011 đến nay, lớp quan họ măng non của Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung (xã Liên Bão) thu hút đông đảo thiếu nhi trong thôn. Từ chỗ ban đầu chỉ có 4 - 6 em tham gia, vài năm gần đây, mỗi dịp hè, lớp học có khoảng 40 - 50 thanh thiếu nhi từ 5 đến 15 tuổi.

Anh Dương Đức Thắng, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Quan họ Hoài Trung cho biết: "Cách đây khoảng 40 năm, cả làng chỉ có mình tôi là em bé biết hát quan họ. Đến nay, hầu như cháu nhỏ nào trong làng cũng yêu thích và biết hát". Sự thay đổi ấy là minh chứng sinh động cho hiệu quả của việc kiên trì trao truyền di sản trong cộng đồng.

Cùng với quan họ, nhiều loại hình nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo, ca trù, hát then cũng được các nghệ nhân, hạt nhân văn hóa cơ sở tích cực trao truyền. Là giáo viên mầm non say mê những làn điệu then, chị Chu Thị Chắm, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dân ca dân tộc Nùng ở xã Biên Sơn đã dành nhiều thời gian, tâm sức luyện tập và truyền dạy di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng. Chị Chắm chia sẻ: "Hè này, cùng với việc mở các lớp dạy tiếng dân tộc miễn phí, tôi sẽ kết hợp truyền dạy hát then để giúp các em hiểu hơn về bản sắc văn hóa quê hương. Chính những cảm nhận được vun đắp từ tuổi thơ sẽ tạo nền tảng để lớp trẻ dần hình thành ý thức tiếp nối giữ gìn di sản".

Bồi dưỡng thế hệ kế cận

Những năm gần đây, cùng với việc triển khai các chương trình bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể, nhiều địa phương trong tỉnh đã chú trọng đưa nghệ thuật truyền thống vào trường học.

Không chỉ lồng ghép trong các tiết học âm nhạc hay hoạt động ngoại khóa, các trường còn phối hợp tổ chức chương trình trải nghiệm di sản, sân khấu học đường, giao lưu với nghệ nhân, nghệ sĩ và tạo điều kiện để học sinh trực tiếp tham gia thực hành.

Thành viên Câu lạc bộ hát Then xã Trường Sơn gìn giữ di sản hát then.

Mặc dù vậy, công tác truyền dạy nghệ thuật truyền thống hiện nay đang gặp không ít khó khăn. Phần lớn các loại hình diễn xướng dân gian đều đòi hỏi người học phải bền bỉ rèn luyện trong thời gian dài. Kinh phí để tổ chức lớp truyền dạy, mua sắm nhạc cụ, trang phục, địa điểm sinh hoạt ở nhiều nơi còn hạn chế.

Đơn cử như loại hình hát then, người học cần thực hành trực tiếp với đàn tính, xóc nhạc. Thế nhưng, ở một số nơi, điều kiện kinh tế của đồng bào còn khó khăn nên không có khả năng tự trang bị nhạc cụ để theo học. Đó cũng là nguyên nhân khiến việc tổ chức truyền dạy và thu hút người học gặp trở ngại.

Để công tác bảo tồn và phát huy di sản đạt hiệu quả bền vững, các địa phương cần quan tâm hỗ trợ kinh phí, nhạc cụ, trang phục, cơ sở vật chất và không gian sinh hoạt cho các câu lạc bộ, lớp truyền dạy trong cộng đồng. Việc phát hiện, bồi dưỡng nhân tố trẻ cần được đẩy mạnh thông qua các hội thi, liên hoan và sân chơi nghệ thuật dành cho thanh thiếu nhi. Khai thác lợi thế của công nghệ số để đưa quan họ, hát then, chèo, tuồng, ca trù đến gần hơn với giới trẻ thông qua các sản phẩm truyền thông đa phương tiện như: Xây dựng video ngắn, chương trình trải nghiệm trực tuyến, podcast, phim tài liệu...

Di sản sẽ không thể trường tồn nếu thiếu những thế hệ kế tiếp nâng niu và gìn giữ. Mỗi lớp truyền dạy, mỗi câu lạc bộ, mỗi nghệ nhân tận tâm "truyền lửa" hôm nay đã và đang góp phần gieo những "hạt mầm" cho tương lai di sản, để mạch nguồn văn hóa dân tộc mãi nối dài theo năm tháng.

“Đĩa di sản Văn hóa Bắc Ninh” - Gói trọn tinh hoa Kinh Bắc trong quà tặng ngoại giao

BẮC NINH - “Đĩa di sản Văn hóa Bắc Ninh” là sản phẩm quà tặng độc đáo kết tinh những giá trị văn hóa đặc sắc vùng đất Kinh Bắc trong một tác phẩm nghệ thuật tinh xảo. Không chỉ mang ý nghĩa lưu niệm và ngoại giao, sản phẩm còn góp phần quảng bá di sản, bản sắc văn hóa Bắc Ninh đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Kiểm kê, di dời hiện vật di tích: Bảo vệ di sản văn hóa cộng đồng

BẮC NINH - Để phục vụ dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình, nhiều khu dân cư, công trình tín ngưỡng, di tích lịch sử - văn hóa nằm trong diện phải di dời. 

Bắc Ninh: Trao 6 giải Nhất cá nhân thi vẽ tranh theo sách

BẮC NINH - Ban tổ chức Cuộc thi vẽ tranh theo sách tỉnh Bắc Ninh năm 2026 đã trao 82 giải cho các tập thể và cá nhân xuất sắc tham gia cuộc thi.