Nét quê.  Ảnh: HG

>> Làng quê "say" tiếng hát chèo >> Góp sức cho làng quê yên bình >> Yên Dũng: Sạch ngõ, đẹp làng >> Giữ nét đẹp hương ước, quy ước làng >> Góp sức làm sạch làng, đẹp phố

Về đến đầu làng, ta đã gặp bóng cây đa cao lớn, cành lá xum xuê tỏa rợp bóng mát trìu mến ôm lấy cổng làng. Dưới bóng đa không mấy lúc vắng bóng người, nhất là những buổi trưa hè bà con đi chợ về, hết buổi làm dưới đồng lên, ai cũng muốn dừng chân ngồi nghỉ mát. 

Cây đa làng đứng trước cổng đình, cổng chùa, thân cành mập mạp, tán lá xanh tươi ôm lấy những mái đầu đao, làm tăng thêm phần uy nghiêm chốn tâm linh của làng. Cây đa được trồng nơi ngã ba, ngã tư giữa đồng làng để bà con ngồi nghỉ ngơi, tránh nắng… hưởng cơn gió đồng mát rượi. Bọn trẻ tụ tập dưới bóng đa với đủ trò chơi vui nhộn. Rồi những đêm trăng, dưới bóng đa cũng là nơi hò hẹn, tình tự của bao đôi trai gái. Nhiều đôi đã nên duyên chồng vợ trọn tình chung thủy với nhau, với xóm, với làng… Hình bóng cây đa, con đò của mỗi làng quê là một hình ảnh đẹp đi vào thơ, ca, nhạc, họa… Các cụ thường nói "Cây đa là hồn làng. Cây cối tốt tươi là vượng khí của làng…".

Nhiều cây đa đã gắn bó với dân làng qua bao nhiêu thế hệ. Có cây đa đã sống đến hàng trăm tuổi. Không như cây bàng, cây phượng trơ trụi thân cành suốt những ngày đông, tháng giá, đa cứ mập mạp, cứ xanh tốt quanh năm. Đố ai thấy sự già nua, khắc khổ của những cây đa làng. Chả thế mà mỗi khi nói đến sự lớn lao, vĩ đại người ta hay ví với cây đa, cây đề. Hình ảnh cây đa được lấy làm biểu tượng, biểu trưng cho người cao tuổi  Việt Nam là vậy…

Đã có nhiều giai thoại, truyền thuyết, những dấu tích lịch sử lý thú về cây đa bình dị. Nhà thơ Chế Lan Viên có câu "Cờ búa liềm trên những ngọn đa/ Màu đỏ ấy thổi dậy hồn dân tộc…". Trong kháng chiến có biết bao đội dân quân, du kích từng tập hợp dưới bóng đa làng đêm ngày luyện tập, mít tinh, biểu tình rồi từ đó rầm rập kéo đi phá kho thóc lẫm, kéo lên phủ, lên huyện giành thắng lợi cho cách mạng, giành chính quyền về tay nhân dân. 

Trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm của dân tộc, biết bao lần trai làng tập hợp dưới bóng đa ra đi vang lời thề sông núi "Chưa hết giặc, chưa về quê hương". Nhà thơ Hoàng Trung Thông cũng có câu thơ thật hay:

Cây đa, bến nước, sân đình

Lời thề nhớ buổi mít tinh lên đường

Cây đa gắn bó với dân làng, chở che cho dân làng, mãi mãi xanh tươi như sức sống của mỗi làng quê đất Việt 

Thanh Thản