Đổi mới tư duy phát triển - bước chuyển từ điều hành sang kiến tạo

Trong lịch sử cách mạng Việt Nam, những bước ngoặt phát triển mang tính quyết định của đất nước đều gắn liền với sự đổi mới tư duy và những quyết sách chiến lược đúng đắn của Đảng. Đại hội VI mở ra công cuộc đổi mới, đưa đất nước thoát khỏi khủng hoảng kéo dài; các kỳ đại hội tiếp theo từng bước hoàn thiện mô hình kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng hội nhập quốc tế và nâng cao vị thế quốc gia. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng diễn ra trong một bối cảnh mới, khi Việt Nam đã tích lũy được thế và lực sau 40 năm đổi mới, đồng thời đứng trước yêu cầu bứt phá mạnh mẽ để không bị tụt lại trong một thế giới biến động nhanh, phức tạp và cạnh tranh ngày càng gay gắt.

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước chụp ảnh với Đoàn đại biểu tỉnh Bắc Ninh tại Đại hội lần thứ XIV của Đảng.

Điểm khác biệt căn bản của đổi mới trong giai đoạn hiện nay so với giai đoạn trước nằm ở mục tiêu và phương thức. Nếu như đổi mới những năm cuối thập niên 1980 chủ yếu nhằm tháo gỡ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, giải phóng lực lượng sản xuất và đưa đất nước thoát khỏi nghèo đói thì đổi mới tại Đại hội XIV hướng tới kiến tạo tương lai phát triển của đất nước trong dài hạn. Đây là sự chuyển dịch từ tư duy “điều hành để ổn định” sang tư duy “kiến tạo để phát triển”, từ mục tiêu tăng trưởng thuần túy sang phát triển nhanh, bền vững dựa trên chất lượng, hiệu quả và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa sâu rộng, cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, động lực tăng trưởng truyền thống dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ, đầu tư vốn lớn đang dần suy giảm. Các văn kiện trình Đại hội XIV thể hiện nhận thức rõ ràng về điều đó khi xác lập mô hình tăng trưởng mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực quản trị quốc gia. Đổi mới sáng tạo lần đầu tiên được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển, không chỉ như một lĩnh vực hoạt động mà như nền tảng cấu thành sức mạnh cạnh tranh của nền kinh tế.

Đổi mới tư duy phát triển tại Đại hội XIV còn thể hiện rõ ở cách tiếp cận đối với vai trò của Nhà nước. Từ tư duy “quản lý kinh tế” mang nặng dấu ấn can thiệp hành chính, Nhà nước được xác định chuyển mạnh sang mô hình quản trị phát triển, giữ vai trò kiến tạo, dẫn dắt và phục vụ. Trọng tâm của quản trị phát triển là hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng xây dựng và thực thi chính sách, bảo đảm môi trường minh bạch, ổn định và có khả năng dự báo cho các chủ thể kinh tế - xã hội. Việc xác định thể chế là “điểm nghẽn của điểm nghẽn” phản ánh quyết tâm chính trị rất cao trong cải cách thể chế, coi đây là đột phá then chốt để giải phóng nguồn lực và tạo động lực phát triển mới.

Đặc biệt, đổi mới tư duy tại Đại hội XIV không mang tính cục bộ theo từng lĩnh vực mà là đổi mới mang tính hệ thống, bao trùm cả kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và đối ngoại. Đó là sự đổi mới trong cách xác lập mục tiêu phát triển, cách thiết kế chính sách và cách tổ chức thực hiện. Việc tích hợp các báo cáo quan trọng thành một Báo cáo chính trị thống nhất, ngắn gọn nhưng hàm chứa tầm nhìn dài hạn, cho thấy tư duy tiếp cận toàn diện, khắc phục tình trạng phân tán và chồng chéo trong hoạch định đường lối.

Nền tảng phát triển bền vững trong kỷ nguyên mới

Nếu đổi mới tư duy phát triển là điều kiện cần thì kiến tạo các nền tảng phát triển bền vững chính là điều kiện đủ để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới. Đại hội XIV thể hiện rõ cách tiếp cận phát triển lấy con người làm trung tâm, coi con người vừa là mục tiêu, vừa là động lực trực tiếp và lâu dài của quá trình phát triển.

Từ tư duy “đào tạo nhân lực” mang tính đáp ứng yêu cầu trước mắt, các văn kiện trình Đại hội XIV chuyển sang tư duy “kiến tạo nguồn lực tri thức”, nhấn mạnh phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, trình độ cao, đặc biệt là năng lực số, tư duy đổi mới và khả năng hội nhập quốc tế. Điều này phản ánh yêu cầu phải xây dựng một xã hội học tập, trong đó tri thức và sáng tạo trở thành giá trị cốt lõi. Cùng với đó, việc xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo, khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và chấp nhận rủi ro có kiểm soát được coi là nền tảng tinh thần cho quá trình kiến tạo phát triển.

Văn hóa, trong cách tiếp cận mới của Đại hội XIV, không chỉ là hệ giá trị truyền thống cần bảo tồn mà là nguồn lực mềm quan trọng tạo nên bản sắc, khí chất và sức mạnh cạnh tranh của quốc gia. Việc kết hợp hài hòa giữa giá trị văn hóa truyền thống, tinh hoa văn hóa nhân loại nhằm hình thành hệ giá trị văn hóa mới, nuôi dưỡng tinh thần tự chủ, tự cường và tự tin hội nhập, được xem là yếu tố quyết định để phát triển bền vững trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Một trụ cột quan trọng khác của quá trình kiến tạo phát triển là nâng cao năng lực lãnh đạo và cầm quyền của Đảng. Đại hội XIV nhấn mạnh rằng, trong kỷ nguyên mới, năng lực cầm quyền không chỉ được đo bằng khả năng hoạch định đường lối đúng đắn mà còn bằng hiệu quả tổ chức thực thi, khả năng dự báo, quản trị rủi ro và thích ứng linh hoạt với những biến động khó lường của môi trường trong nước, quốc tế. Yêu cầu minh bạch, trách nhiệm giải trình và liêm chính được đặt ra như những chuẩn mực không thể thiếu của năng lực lãnh đạo trong thời đại số.

Đổi mới trong xây dựng Đảng tại Đại hội XIV còn thể hiện ở việc coi trọng vai trò của Nhân dân trong quá trình hoạch định và thực thi đường lối. Việc lấy ý kiến Nhân dân rộng rãi đối với dự thảo văn kiện, với hàng triệu lượt góp ý, không chỉ là biểu hiện sinh động của dân chủ xã hội chủ nghĩa mà còn là phương thức huy động trí tuệ xã hội, tăng cường đồng thuận và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng. Nguyên tắc “dân là gốc” vì thế được cụ thể hóa bằng những cơ chế thực chất, gắn chặt giữa ý Đảng và lòng dân.

Đại hội XIV cũng thể hiện rõ tinh thần kiến tạo thông qua đổi mới cách làm và phương thức tổ chức thực hiện. Việc ban hành và triển khai nhiều quyết sách chiến lược trước Đại hội, thay vì chờ đến sau Đại hội, cho thấy tư duy hành động sớm, chủ động và quyết liệt nhằm rút ngắn độ trễ chính sách. Đặc biệt, lần đầu tiên Báo cáo chính trị gắn liền với Chương trình hành động cụ thể, xác định rõ chủ thể thực hiện, tiến độ và nguồn lực, phản ánh yêu cầu chuyển mạnh từ định hướng sang thực thi.

Trong tổng thể tư duy kiến tạo, Đại hội XIV tiếp tục khẳng định phương châm phát triển kinh tế độc lập tự chủ gắn với hội nhập chủ động, sâu rộng. Độc lập tự chủ được hiểu không phải là khép kín hay tách rời khỏi thế giới mà là năng lực làm chủ công nghệ, thể chế và con đường phát triển của chính mình. Khi nội lực đủ mạnh, hội nhập trở thành lợi thế chiến lược, giúp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu ở các khâu có giá trị gia tăng cao, đồng thời đóng góp tích cực, có trách nhiệm vào các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế.

Đại hội XIV của Đảng là dấu mốc mở ra bước chuyển quan trọng trong tư duy và chiến lược phát triển đất nước. Đổi mới tại Đại hội này không chỉ là sự tiếp nối công cuộc đổi mới được khởi xướng từ Đại hội VI mà là sự nâng tầm, chuyển hóa thành năng lực kiến tạo quốc gia trong bối cảnh mới. Với tầm nhìn dài hạn đến năm 2030 và 2045, Đại hội XIV khơi dậy khát vọng phát triển mạnh mẽ, tạo khuôn khổ chiến lược và nền tảng tinh thần để đưa Việt Nam bước vững chắc vào kỷ nguyên mới - kỷ nguyên của tự chủ, sáng tạo, phồn vinh và hạnh phúc.

Bắc Ninh: Lan tỏa tinh thần vì Nhân dân phục vụ

BẮC NINH - Trong tiến trình đổi mới và phát triển của tỉnh Bắc Ninh, đặc biệt là sau dấu mốc lịch sử vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, việc nêu gương đạo đức công vụ không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành những hành động thiết thực của đội ngũ cán bộ, công chức, góp phần xây dựng một nền hành chính phục vụ, lấy sự hài lòng của Nhân dân làm thước đo.

Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Lâm Thị Hương Thành tặng quà Tết công nhân khó khăn

BẮC NINH - Chiều 1/2, đồng chí Lâm Thị Hương Thành, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh đã đến thăm, chúc Tết và trao quà cho đoàn viên, công nhân lao động hoàn cảnh khó khăn tại Công ty trách nhiệm hữu hạn Risesun New Material Việt Nam (Khu công nghiệp Hòa Phú) nhân dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

Đại tá Phạm Văn Tạo, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh thăm, tặng quà doanh nghiệp, người lao động

BẮC NINH - Chiều 30/1, Liên đoàn Lao động tỉnh Bắc Ninh phối hợp với Công đoàn Công ty trách nhiệm hữu hạn Neo Optical (phường Yên Dũng) tổ chức chương trình “Tết sum vầy - Xuân ơn Đảng” năm 2026 và trao quà cho công nhân có hoàn cảnh khó khăn.