Không chỉ là một sáng kiến ngoại giao đơn thuần, BoP được thiết kế như một cơ chế quản trị chuyển tiếp quốc tế, kết hợp quyền lực chính trị, tài chính, an ninh và tái thiết trong một cấu trúc chồng lớp hiếm thấy. Trong bối cảnh đó, việc Việt Nam được mời tham gia Hội đồng này đặt ra nhiều câu hỏi chiến lược về vai trò, lợi ích và trách nhiệm.

Một kiến trúc hòa bình nhiều tầng nấc

Theo Nhà Trắng, Hội đồng Hòa bình Gaza là “ô dù chính trị” bao trùm toàn bộ quá trình thực thi “Kế hoạch toàn diện chấm dứt xung đột Gaza” - lộ trình 20 điểm do Tổng thống Trump đề xuất từ tháng 9/2025 và được Liên Hợp quốc thông qua bằng nghị quyết ủng hộ sau khi thỏa thuận ngừng bắn có hiệu lực vào ngày 13/10/2025.

Một cuộc họp của Hội đồng Bảo an Liên Hợp quốc về lập lại hòa bình ở Gaza.

Tổng thống Trump trực tiếp giữ vai trò Chủ tịch BoP, một động thái cho thấy ông muốn cá nhân hóa và kiểm soát chặt tiến trình này. Nhân vật then chốt điều hành hằng ngày là ông Nickolay Mladenov, cựu Đặc phái viên Liên Hợp quốc về Trung Đông, được bổ nhiệm làm “Đại diện cấp cao về Gaza”. Với kinh nghiệm nhiều năm làm việc giữa Israel và Palestine, Mladenov được kỳ vọng là cầu nối giữa cơ chế quốc tế và bộ máy quản trị tại chỗ.

Bên cạnh BoP, Mỹ đồng thời thiết lập Văn phòng Đại diện cấp cao về Gaza, Ban điều hành Gaza (GEB), cùng một mạng lưới cố vấn và thực thể an ninh - nhân đạo khác. Mô hình này cho thấy Washington không chỉ tìm kiếm một thỏa thuận chính trị, mà còn muốn dựng lên một “hệ sinh thái quản trị” mới cho Gaza thời hậu xung đột.

Danh sách nhân sự của BoP phản ánh rõ dấu ấn Mỹ. Ngoài Ngoại trưởng Marco Rubio và Đặc phái viên Steve Witkoff, những gương mặt quen thuộc với chính sách Trung Đông của Trump như Jared Kushner - kiến trúc sư của Hiệp định Abraham - tiếp tục giữ vai trò trung tâm. Cựu Thủ tướng Anh Tony Blair, người từng được nhắc đến như “toàn quyền hậu chiến” cho Gaza, cũng có mặt.

Đáng chú ý, BoP còn quy tụ các nhân vật kinh tế - tài chính hàng đầu như Marc Rowan, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga, cùng Phó Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ Robert Gabriel. Điều này cho thấy tái thiết và huy động vốn được đặt ngang hàng với an ninh và chính trị.

Song song đó, ông Trump đã gửi lời mời tới một số lãnh đạo quốc tế, trong đó có Tổng thống Nga Vladimir Putin, Thủ tướng Canada Mark Carney, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan và Tổng thống Ai Cập Abdel Fattah al-Sisi... Nếu các nước này tham gia đầy đủ, BoP sẽ dần mang dáng dấp đa phương, dù hiện tại vẫn mang màu sắc áp đảo của Washington.

BoP được xây dựng với cơ chế thành viên đa dạng, cho phép các quốc gia tham gia và đóng góp theo năng lực, nhằm hỗ trợ hiệu quả cho công tác tái thiết, phát triển và an ninh tại Gaza. Hội đồng cũng hướng tới hợp tác đa phương, huy động các nguồn lực quốc tế để triển khai các chương trình phát triển và hỗ trợ nhân đạo.

Để vận hành Gaza trên thực địa, Mỹ hậu thuẫn việc thành lập Ủy ban Quốc gia Quản lý Gaza (NCAG) - một chính quyền kỹ trị Palestine, do Tiến sĩ Ali Shaath, nhân vật có kinh nghiệm lâu năm trong Chính quyền Palestine, đứng đầu. NCAG gồm 15 thành viên, phụ trách các lĩnh vực then chốt như kinh tế, y tế, giáo dục, tài chính, nước sạch, tư pháp và an ninh nội bộ.

Về mặt thiết kế, NCAG nhằm thay thế khoảng trống quyền lực sau khi phong trào Hồi giáo Hamas bị “đẩy lùi”. Tuy nhiên, đây cũng được coi là khâu khó khăn nhất của toàn bộ kế hoạch, bởi tính chính danh, năng lực thực thi và mức độ chấp nhận của người dân Gaza vẫn là những dấu hỏi lớn.

Ở tầng trên, Ban điều hành Gaza (GEB) - gồm nhiều thành viên trùng với BoP - đóng vai trò giám sát và hỗ trợ, bảo đảm các dịch vụ công, tái thiết hạ tầng và thu hút đầu tư. GEB có sự tham gia của đại diện Thổ Nhĩ Kỳ, Qatar, Ai Cập, UAE, Hà Lan và một số nhân vật kinh doanh khu vực, phản ánh nỗ lực kéo các nhà tài trợ Trung Đông và châu Âu vào tiến trình này.

Về an ninh, Mỹ bổ nhiệm Thiếu tướng Jasper Jeffers, Tư lệnh Bộ Chỉ huy tác chiến đặc biệt Trung tâm Mỹ, làm chỉ huy Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF) cho Gaza. ISF được giao nhiệm vụ hỗ trợ giải giáp, bảo đảm an ninh, bảo vệ viện trợ nhân đạo và vật liệu tái thiết. Tuy nhiên, việc ISF có đủ binh lực hay không vẫn phụ thuộc vào việc các nước khác có sẵn sàng cử quân hoặc nhân sự an ninh hay không - một vấn đề nhạy cảm về chính trị đối nội ở nhiều quốc gia.

Có thể thấy rõ, tái thiết Gaza không chỉ là việc phục hồi hạ tầng, mà còn là quá trình hỗ trợ quản trị, phát triển cộng đồng và nâng cao năng lực quản lý địa phương. Đây là cơ hội để các bên tham gia học hỏi và chia sẻ kinh nghiệm trong xây dựng và quản lý hậu xung đột.

Việt Nam và vai trò xây dựng hòa bình

Việc Việt Nam được mời tham gia BoP phản ánh uy tín và sự đánh giá cao của cộng đồng quốc tế đối với vai trò của Việt Nam trong các hoạt động gìn giữ hòa bình và hợp tác quốc tế. Không nằm trong nhóm đóng góp tài chính lớn, Việt Nam tham gia bằng uy tín chính trị, kinh nghiệm hậu xung đột và năng lực hỗ trợ phi quân sự.

Hàng trăm nghìn cư dân ở dải Gaza phải rời bỏ nhà cửa vì xung đột Hamas - Israel. Ảnh: Greek citytimes.

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã khẳng định hình ảnh một quốc gia yêu chuộng hòa bình, có trách nhiệm, tích cực tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình của Liên Hợp quốc, trong đó có việc cử lực lượng tham gia các phái bộ tại châu Phi. Những đóng góp này được đánh giá cao nhờ tính chuyên nghiệp, kỷ luật, cũng như tinh thần nhân đạo và hợp tác.

Bên cạnh đó, Việt Nam luôn kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế, duy trì quan hệ hữu nghị với các bên liên quan, đồng thời nhất quán ủng hộ các giải pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế và các nghị quyết của Liên Hợp quốc. Đây là nền tảng quan trọng để Việt Nam tham gia vào các cơ chế hợp tác quốc tế với vai trò xây dựng, cân bằng và khách quan.

Tham gia Hội đồng Hòa bình Gaza, Việt Nam có điều kiện đóng góp kinh nghiệm trong các lĩnh vực phi quân sự như hỗ trợ nhân đạo, tái thiết dân sự, y tế, giáo dục, nâng cao năng lực quản trị và phát triển bền vững sau xung đột. Đây là những lĩnh vực phù hợp với thế mạnh, kinh nghiệm thực tiễn và định hướng đối ngoại vì hòa bình của Việt Nam.

Đồng thời, việc tham gia Hội đồng cũng mở ra cơ hội để Việt Nam tăng cường hợp tác, trao đổi với các đối tác quốc tế và khu vực Trung Đông, qua đó góp phần nâng cao vị thế, tiếng nói và vai trò của Việt Nam trong các vấn đề quốc tế cùng quan tâm.

Hội đồng Hòa bình Gaza vừa là cơ hội cho người dân Gaza, vừa là phép thử quan trọng đối với các cơ chế hợp tác quốc tế trong bối cảnh thế giới đa phương, phức tạp. Thành công của Hội đồng sẽ đóng góp vào việc thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển bền vững, đồng thời củng cố niềm tin vào các giải pháp hợp tác quốc tế, trong đó Việt Nam luôn là một đối tác tích cực, xây dựng và đáng tin cậy.

Trong một hội đồng mà hợp tác quốc tế và chia sẻ kinh nghiệm đóng vai trò trọng tâm, giá trị lớn nhất mà Việt Nam mang lại chính là tính xây dựng, uy tín và kinh nghiệm thực tiễn trong các hoạt động hòa bình và phát triển bền vững. Đây là minh chứng rõ nét cho cam kết đồng hành với cộng đồng quốc tế trong nỗ lực thúc đẩy hòa bình, ổn định và phát triển toàn cầu.

Việt Nam nhận lời mời tham gia Hội đồng Hòa bình Dải Gaza

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhận lời mời tham gia Hội đồng Hòa bình Dải Gaza và khẳng định Việt Nam sẵn sàng tham gia với tư cách Quốc gia Thành viên Sáng lập của Hội đồng Hòa bình.

Tái thiết Gaza và bài toán an ninh hậu xung đột

BẮC NINH - Được giới thiệu như một khuôn khổ tái thiết hậu xung đột, "Dự án Bình minh" do Mỹ xây dựng không chỉ nhằm khôi phục hạ tầng bị tàn phá tại Dải Gaza, mà còn đặt ra một câu hỏi gai góc hơn: Làm thế nào để tái thiết trong khi nền tảng an ninh vẫn mong manh và tương lai chính trị chưa được định hình. Trong trường hợp Gaza, mỗi viên gạch xây lại đều gắn với một phép thử về kiểm soát, ổn định và lòng tin.

Liên hợp quốc thông qua nghị quyết lịch sử về việc lập lực lượng quốc tế ở Gaza

Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã thông qua một kế hoạch của Mỹ dành cho Gaza, trong đó cho phép triển khai một lực lượng ổn định quốc tế nhằm bảo đảm an ninh cho vùng lãnh thổ bị tàn phá này, đồng thời phác thảo một con đường khả dĩ dẫn tới việc hình thành một Nhà nước Palestine độc lập trong tương lai.