Hai khâu yếu trên là một trong những nguyên nhân chính gây khủng hoảng thừa nông sản thời gian qua. Hệ quả là dưa hấu, thanh long, hành tím, ớt và mới đây nhất là thịt lợn... bán rẻ như cho, thậm chí không bán được phải đổ đi.

Có thể thấy phần lớn những loại nông sản trên được bán tươi hoặc chế biến thô trong khi áp lực về thời vụ, bảo quản rất lớn. Mặc dù đã quan tâm thu hút doanh nghiệp đầu tư chế biến nhưng tỷ lệ nông sản được chế biến hiện rất thấp.

Tương tự với vải thiều, năm nay do mất mùa, sản lượng thấp nên tiêu thụ thuận lợi, được giá còn nếu sản lượng lớn như năm trước thì việc tiêu thụ cũng rất nan giải. Vải thiều đã phát triển mạnh ở Bắc Giang gần 20 năm qua nhưng vẫn chưa thể trông đợi một nhà máy chế biến nào giúp giảm áp lực cho tiêu thụ quả vải tươi.

Việc tổ chức sản xuất nông nghiệp vẫn chủ yếu mạnh ai nấy làm, người sản xuất ít quan tâm đến quy hoạch, càng ít quan tâm đến thông tin thị trường, mà nếu có quan tâm cũng chưa có thông tin đầy đủ và thuận lợi. Do vậy mở rộng sản xuất theo kiểu "truyền tai", nhà nọ làm được, nhà kia làm theo, đua nhau tăng diện tích, tăng chuồng trại đến khi cung vượt cầu mà không biết dẫn đến thừa, đổ đi.

Có ý kiến cho rằng, bước vào giai đoạn xây dựng cơ chế thị trường hiện đại nhưng chúng ta vẫn quá nặng về mục tiêu làm thế nào bảo đảm tăng trưởng kinh tế,  phát triển sản xuất, tức là mới chỉ lo phát triển lượng cung, mà chưa quan tâm đúng mức đến thị trường tiêu thụ.

Điều này đã được Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và PTNT Nguyễn Xuân Cường thừa nhận: "Trong ba khúc một đoàn tàu, sức sản xuất mặt hàng lợn mới làm được ở sản xuất về cám, giống, về sức sản xuất, còn khoang thứ hai là khoang chế biến, tổ chức thị trường rất kém. Không phải ông Công thương mà đây là phạm trù của ông Nông nghiệp, đâu là ông phối hợp, đâu là ông đề xuất, đâu là ông phát hiện, đâu là cảnh báo. Cái này  không phải tại dân".

Trước tình hình trên, dư luận hoan nghênh việc thành lập Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (thuộc Bộ Nông nghiệp và PTNT) với tư cách là cơ quan chuyên trách lo đầu ra các sản phẩm nông sản. Đơn vị này sẽ thực hiện điều phối các hoạt động phát triển thị trường; đầu mối quản lý về chế biến, bảo quản nông, lâm, thủy sản...

Các cơ chế, chính sách, giải pháp, chương trình, đề án, dự án về chế biến và phát triển thị trường tiêu thụ nông sản trong nước; nghiên cứu, phân tích, dự báo và tổng hợp báo cáo về tình hình thị trường nông sản quốc tế sẽ được cơ quan này xây dựng đề trình Bộ chủ quản quyết định thực hiện.

Bắc Giang là một trong những tỉnh trọng điểm của cả nước về phát triển nông nghiệp, các ngành chức năng, chính quyền địa phương cần có sự phối hợp tốt với Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản để sớm khắc phục khâu yếu về chế biến và tiêu thụ, tạo thời cơ mới cho nông sản Bắc Giang vươn xa.

Trần Anh