Thợ máy HTX Dùng nước và Dịch vụ Nông nghiệp xã Hợp Đức (Tân Yên) bảo dưỡng thiết bị tại Trạm bơm thôn Lục Liễu Dưới.

Tưới mát ruộng đồng

Hợp tác xã (HTX) Dùng nước và Dịch vụ nông nghiệp xã Hợp Đức (Tân Yên) thành lập, đi vào hoạt động từ năm 2010, quản lý 7 trạm bơm cục bộ, hơn 33 km kênh mương nội đồng. HTX bảo đảm nước tưới cho hơn 800 ha lúa, hoa màu trên địa bàn xã song các tổ máy bơm được trang bị từ lâu nên hiệu suất thấp. Do chỉ có hơn 20% kênh dẫn nước được cứng hoá nên tỷ lệ nước thất thoát cao. Trong khi mỗi năm Nhà nước chỉ cấp bù được 1/2 nhu cầu kinh phí để hoạt động.

Trước thực trạng này, HTX xây dựng phương án tưới chi tiết, thành lập tổ quản lý dong dẫn nước đến mặt ruộng để tiết kiệm chi phí, giảm lượng nước thất thoát song vẫn bảo đảm nhu cầu nước tưới cho cây trồng. Bà Trần Thị Ân, thôn Lục Liễu Dưới cho biết: "Trước đây, mỗi khi cần nước chúng tôi phải đăng ký với thôn, rồi thoả thuận giá, trả tiền với người có máy bơm nhưng có khi ruộng nứt nẻ, cây khô héo vẫn chưa thấy nước đâu. Nhiều thời điểm tôi phải canh, chờ dẫn nước ở ngoài đồng đến đêm mới được về, có khi còn xảy ra tranh chấp, xô xát giữa các hộ. Làm 8 sào lúa, hoa màu mỗi vụ, từ khi có HTX dùng nước đến nay gia đình tôi không phải canh cánh lo lấy nước như trước".

Tương tự, HTX Dùng nước xã Xuân Phú (Yên Dũng) phụ trách tưới cho hơn 500 ha lúa, hoa màu của xã. Ông Phạm Văn Đa, Chủ nhiệm HTX chia sẻ: "Đồng đất của xã không bằng phẳng, nơi trũng ngập, nơi chân vàn cao nên hệ thống tưới bằng trọng lực của công ty thủy nông không đưa được nước đến ruộng. Do vậy, xã duy trì 7 trạm bơm cục bộ với 9 tổ máy bảo đảm nước tưới cho diện tích đó". 

Hệ thống kênh mương nội đồng xã Đoan Bái (Hiệp Hòa) từng bước được hoàn thiện, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Ảnh: Thế Đại

Theo đánh giá của Chi cục Thuỷ lợi, từ năm 2008 Nhà nước có chính sách miễn thu thủy lợi phí, khuyến khích thành lập các tổ chức dùng nước trong nông nghiệp đã có những tác động tích cực. Các công trình thuỷ lợi được phân cấp rõ ràng. Kinh phí cấp bù miễn thủy lợi phí hằng năm tăng nên đời sống của các thành viên trong tổ chức dần được bảo đảm. Hiệu suất tưới nước của các tổ chức ngày càng cải thiện, nguồn nước được phân phối hợp lý góp phần bảo đảm sự bền vững của các công trình thủy lợi và nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. 

Củng cố để tăng hiệu quả hoạt động

Mặc dù đạt nhiều kết quả song thực tế cho thấy do đa phần HTX dùng nước mới được thành lập sau khi Nghị định 115/2008/NĐ-CP ngày 14-11-2008 của Chính phủ có hiệu lực nên chưa thống nhất về mô hình tổ chức hoạt động còn gặp những khó khăn. Nơi gọi HTX dùng nước, nơi lại gọi HTX Dịch vụ nông nghiệp, tổ hợp tác... Một số tổ chức không có trụ sở làm việc, nguồn nhân lực chủ yếu kiêm nhiệm. Theo ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ nhiệm liên hiệp HTX dùng nước xã Xương Lâm (Lạng Giang): "Một số nhân viên của HTX chưa được đào tạo bài bản nên khi thiết bị hỏng hay gặp sự cố, việc sửa chữa khó khăn và thường phải thuê thợ ngoài để khắc phục". 

Ngoài ra, công tác quản lý tài chính ở một số tổ chức còn yếu, lúng túng trong sử dụng các nguồn kinh phí được cấp; chính quyền cơ sở chưa quan tâm tới hoạt động của các tổ chức dùng nước. Hệ thống thủy lợi không hoàn chỉnh cũng là nguyên nhân khiến hoạt động của các tổ chức dùng nước gặp không ít trở ngại. Một số tuyến kênh, trạm bơm sau thời gian dài đưa vào sử dụng, thiếu kinh phí bảo dưỡng thường xuyên nên đến nay phần lớn bị xuống cấp. Mặt khác do đầu tư không đồng bộ, tỷ lệ  kiên cố hoá kênh mương thấp (36,8%) giảm năng lực tưới, tiêu, công suất công trình chỉ đạt 50 đến 60% so với thiết kế. 

Ông Lê Thành Chung, Chi cục trưởng Chi cục Thuỷ lợi cho biết: "Theo quy định, các công ty thủy nông chỉ cấp nước đến cống đầu kênh còn nước đến mặt ruộng do các tổ chức dùng nước phụ trách. Hiện nay nông dân đưa vào sản xuất nhiều giống cây trồng yêu cầu khắt khe hơn về nước tưới ở từng giai đoạn mới cho năng suất cao thì vai trò của tổ chức dùng nước càng quan trọng". Do đó, nên có sự hướng dẫn các tổ chức thủy nông cơ sở thành lập và hoạt động theo mô hình tổ chức có khung pháp lý thống nhất; tăng cường công tác kiểm tra, hướng dẫn tổ chức trong hoạt động và sử dụng kinh phí cấp bù miễn thuỷ lợi phí. 

Nhà nước hỗ trợ kinh phí đầu tư sửa chữa, cải tạo, nâng cấp các công trình thủy lợi hiện có nhằm nâng cao năng lực tưới tiêu, đáp ứng yêu cầu sản xuất. Sở Nông nghiệp và PTNT mở các lớp tập huấn cho cán bộ tổ chức dùng nước nghiệp vụ quản lý, sử dụng tài chính, vận hành công trình thủy lợi; đồng thời cấp chứng chỉ cho học viên đáp ứng yêu cầu về trình độ, năng lực theo quy định. Đi đôi với các biện pháp trên cần quan tâm thông tin, tuyên truyền, phổ biến chính sách, pháp luật của Nhà nước để người dân nâng cao nhận thức, thực hiện đúng trách nhiệm của mình, ngăn chặn các hành vi xâm hại công trình thuỷ lợi.

Trịnh Lan