Vốn là nhà giáo, nhà điêu khắc sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống văn hiến và anh hùng được coi là nguồn đề tài vô tận, nhà văn Anh Vũ luôn trăn trở mong cống hiến, cháy hết mình vì nghệ thuật. Sau ba chục năm nghiên cứu thể nghiệm thành công bức tượng Đề Thám tại Khu di tích Khởi nghĩa Yên Thế bằng chất liệu xi măng, Anh Vũ "đắp” tiếp bức tượng về người Anh hùng dân tộc Hoàng Hoa Thám bằng chất liệu mới, độc đáo - trường ca. Trường ca vốn là thế mạnh khi thể hiện hình tượng anh hùng, có cốt truyện như trước kia và dựa vào cảm xúc như hiện nay được nhà văn sử dụng như một công cụ chuyển tải hữu hiệu xúc cảm mãnh liệt của cá nhân và những người hát sử thi Đề Thám.

Trường ca "Người hát sử thi Đề Thám” chỉ cỡ chín chục trang với năm chương: Đất cất lời, Trăng Vườn Bụt, Dựng Cầu Vồng, Lửa đường lên và Phục sinh. Từng tầng xúc cảm được dồn nén sau đó buông thoảng trong không gian khiến người đọc như nghe đâu đây khúc vè, khúc xẩm về mọi động thái cuộc sống người Anh hùng Đề Thám với những tướng lĩnh, nghĩa quân và nhân dân trong cuộc khởi nghĩa Yên Thế chống giặc ngoại xâm suốt ba chục năm. Khí thế trong khúc ca như còn giục giã: "Yên Thế đứng lên/ Ông Đề Thám cùng nghĩa quân nghĩa dân đứng lên/ Bốn phía trùng trùng tên bay đạn nổ/ Giặc trước mắt mình còn chẳng sợ/ Ngại gì mũi dao con thích lén bên sườn…Tạc mình vào đất vào đá/ Bện bó mình vào rạ vào rơm/ Thanh thản vóc dáng bình thường/ Nghĩa quân thủ lĩnh vì dân như dân”.

Nhà thơ dành một chương (khúc hai) kể chuyện vườn chuyện nhà của chính tác giả. Không đơn thuần chuyện riêng tư mà mọi cảnh vật, những gì diễn ra nơi mảnh vườn nhỏ này lại mang hồn cốt chuyện đời người, chuyện một thời. Dưới trăng, đêm mưa nào đó tâm trạng nhà thơ hòa cùng trời đất, quá khứ ùa về: "Trong mưa trong trăng đêm nay/ Chắc em nghe/ Lừng lững hiện về/ Những ngả đường sống động Yên Thế/ Dễ gì quên ngày đầu chống Mỹ/ Đường lát bằng mảnh bom/ Và đầm bằng tiếng hát/ Câu thơ hồn nhiên mà máu thịt/ Mà đau thương/ Một thuở thật lòng”. Cũng lại hồn nhiên nhớ lắm một thời bà ngoại gánh đi tản cư, và được tri ân trong khúc tráng ca cho đỡ tủi hờn: "Bà đâu biết/ Cái thằng cu đã dại lại vụng/ Nhờ trời đất có đận yên bình/ Rời cũng nên cháo nên cơm/ Nhờ đất làm cốt/ Dựng nên hình tượng người anh hùng/ Sừng sững khoảng trời thiêng Yên Thế”.

Yêu thương và trận mạc không thể gì chia cách, tình yêu bà Ba Cẩn với tướng quân Đề Thám đã làm nên một huyền thoại. Khúc ca Dựng Cầu Vồng mang đậm phong cách sử thi truyền thống: "Lung linh mối tình ông Đề/ Bóng ngựa bà Cẩn khi về tìm nhau/ Trai tài/ Gái sắc/ Là đâu/ Yên Thế hòa hoãn tạo bầu trời riêng”. Tình yêu đôi lứa được gây dựng từ tình yêu giống nòi, yêu đồng bào và Tổ quốc vì thế càng thiêng liêng đã tạo nên sức mạnh vô song. Những khúc ca này thật gợi, khiến người nghe liên tưởng với những trường ca bất hủ: Ili át Odixe, Ramma Yana hay trong nước có trường ca Đămsan…

Điệp khúc trong trường ca là khúc dồn dập với tràn trề cảm xúc. Từ đất, từ đá, từ đồng sau ba chục năm thay đổi dung dạng Đề Thám. Khí phách, chất anh minh của tướng lĩnh nghĩa quân sau 130 năm dấy nghĩa vang vang vọng về. "Người hát sử thi Đề Thám” đã hoàn thành tâm nguyện canh cánh bấy lâu. Trường ca đang là thể loại khó làm, khó đọc bởi tác giả phải là người từng trải và người đọc, người ngâm ngợi cũng khó thấu mà giờ đây thật khó tìm. Với sự khẳng định ở trường ca "Quan họ ra nguồn”, "Lòng chảo khác”, "Tình chợ tình”… Anh Vũ từng thành công, thì hy vọng khúc ca "Người hát sử thi Đề Thám” sẽ tiếp tục được độc giả nâng niu, trân trọng.