Tiết mục hát chầu văn  tại  sự kiện văn hóa  của tỉnh.

Thưa ông, ông cảm nhận như thế nào về sự kiện Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt đã được UNESCO ghi danh tại danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại ?

Việc UNESCO ghi danh Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là vinh dự cho di sản văn hóa Việt Nam nói chung và các tỉnh, thành (trong đó có Bắc Giang) nói riêng. Điều này, góp phần nâng cao vai trò, vị thế của di sản đối với xã hội, làm giàu thêm bức tranh văn hóa đa màu sắc của Việt Nam và của nhân loại. 

Đồng thời, khẳng định những nỗ lực của các cấp, ngành và cộng đồng trong việc bảo tồn kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Đây cũng là cơ sở để tỉnh Bắc Giang sẽ tham gia tích cực vào các chương trình hành động bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa này. 

Ở Bắc Giang, tín ngưỡng này có nét đặc trưng  gì, thưa ông?

Trên nền tảng của tín ngưỡng thờ nữ thần, Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ- một hình thức thờ cúng người mẹ hóa thân ở các miền trời, sông nước, rừng núi, hình thành và phát triển mạnh mẽ. 

Từ thế kỷ XVI, việc thực hành tín ngưỡng này trở thành nét sinh hoạt văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng trong đời sống xã hội và tâm thức người dân. Các thánh Mẫu, các vị thần trong điện thần tam phủ có nguồn gốc không chỉ của người Kinh, mà còn của các dân tộc thiểu số ở Việt Nam như người Mường, Tày, Nùng, Dao... thể hiện sự giao lưu văn hóa, mối quan hệ bình đẳng, gắn bó mật thiết giữa các dân tộc ở Việt Nam. Tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ kết hợp phong phú các yếu tố âm nhạc, trang phục, diễn xướng, hát chầu văn… được thể hiện trong nghi thức hầu đồng và trong các lễ hội. 

Đối với tỉnh Bắc Giang, việc thờ Thánh Mẫu Thượng Ngàn (bà chúa trên rừng) trong dân gian có lẽ được thể hiện rõ nét nhất bởi điều này gắn liền với đặc trưng của vùng rừng, núi. Sức mạnh và ý nghĩa của Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ chính là đáp ứng nhu cầu và khát vọng đời sống thường nhật của con người, cầu tài, cầu lộc, cầu sức khỏe...

Được biết, trước khi được UNESCO vinh danh, hoạt động Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ trên địa bàn tỉnh đã được quan tâm bảo tồn, xin ông cho biết về hoạt động bảo tồn này? 

Tỉnh Bắc Giang có rất nhiều di tích lịch sử, văn hóa, tâm linh và có nhiều nghệ nhân cũng như những hoạt động liên quan đến thờ Mẫu tam phủ, tập trung nhiều ở các huyện Lục Nam, Yên Thế. Song, có thời điểm vẫn còn những ý kiến khác nhau về hoạt động tín ngưỡng này. 

Trên thực tế, ở một số nơi đã có những biểu hiện biến tướng như hầu đồng để trục lợi. Trải qua quá trình nghiên cứu một cách bài bản, khoa học của các chuyên gia, nhất là sau khi di sản Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ được Việt Nam đưa vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2013, tỉnh Bắc Giang đã có nhiều hoạt động quan tâm bảo tồn. 

Cụ thể, năm 2013, Sở VH-TT&DL chỉ đạo Bảo tàng tỉnh tổ chức Hội thảo về nghi lễ chầu văn của người Việt ở tỉnh Bắc Giang; năm 2015, tổ chức Liên hoan nghệ thuật hát văn tỉnh Bắc Giang lần thứ nhất có mở rộng mời các đoàn: Lạng Sơn, Hà Nội, Bắc Ninh về giao lưu. Năm 2016, tổ chức Hội thi hát văn huyện Lục Nam mở rộng tại Lễ hội đền Suối Mỡ…

Để tiếp tục bảo tồn, phát huy giá trị di sản, thời gian tới, Sở VH-TT&DL có những giải pháp như thế nào, thưa ông? 

Sở VH-TT&DL sẽ tiếp tục chỉ đạo các phòng, đơn vị liên quan cùng Phòng Văn hóa- Thông tin, Trung tâm Văn hóa- Thể thao các huyện, thành phố xây dựng kế hoạch, phương án bảo tồn và phát huy giá trị của di sản này. 

Trước mắt, chỉ đạo Trung tâm Văn hóa- Thể thao TP Bắc Giang tổ chức Liên hoan hát văn TP mở rộng năm 2016, dự kiến tổ chức từ ngày 10 đến 11-12; Phòng Văn hóa- Thông tin huyện Lục Nam tiếp tục duy trì các Hội thi, Liên hoan hát văn tại đền Suối Mỡ vào ngày tổ chức Lễ hội Suối Mỡ. 

Cùng đó, tổ chức Liên hoan nghệ thuật hát văn tỉnh Bắc Giang lần thứ II năm 2017 để tuyên truyền, quảng bá và giúp du khách hiểu rõ hơn về loại hình văn hóa tín ngưỡng đặc sắc này cũng như những nét độc đáo và đa dạng của di sản Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tam phủ của người Việt ở tỉnh Bắc Giang. 

Xin  cảm ơn ông!

Công Doanh (thực hiện)