Minh họa: Thế Đại

Một dạo có bọn ở đâu đến, đi dọc các khe suối đãi cát tìm vẩy vàng, chả biết có được gì không. Dân quân xã quy là “gián điệp”, chúng sợ chạy mất dép. Vùng này chỉ có bạch đàn thôi, đất đồi hợp bạch đàn, xanh tốt như rừng, bọn “gián điệp” thật hão huyền…

Tôi với Tũn cùng học với nhau từ bé (tên ở trường nó là Lệ Diễm). Tôi hay sang nhà nó làm giúp những việc như rọi mái nhà, đóng cọc chuồng lợn… Mẹ nó quý tôi lắm. Thỉnh thoảng bắt được ổ kiến đồi đầy trứng, đem đồ xôi cho tôi ăn. Ôi, xôi trứng kiến, không phải ai cũng được ăn đâu nhé! Ngon tuyệt vời…

Tuổi thơ chúng tôi trôi qua trong tiếng xạc xào của lá bạch đàn. Bạch đàn cây thẳng tắp, lá thơm nức, đi giữa đồi bạch đàn là đi giữa mùi hương. Đất sỏi sạch tinh, cỏ dại không mọc được, chỉ có lá bạch đàn khô rụng đầy. Tôi với Tũn chuyên quét lá về đun. Nấu cơm bằng lá bạch đàn thích lắm. Lửa nổ lép bép, mùi thơm ngào ngạt. Khói bếp ngập tràn mùi hương, đọng lại trong tro tàn.

Đồi bạch đàn, chim hay về mùa sinh sản. Giống chim rất lạ, cứ khi trăng lên là trống mái gọi nhau. Tiếng của chim tai ta nghe thành tiếng hót. Âm thanh ngôn ngữ bình thường của chúng thành âm nhạc của ta. Hàng ngàn con chim cùng hót gọi trong đêm, đan dệt thành tấm lưới võng âm thanh úp chụp vùng đồi … Không hiểu bọn chim kết bạn tình như thế nào. Chỉ biết con trống ở đồi bên này, khi cất tiếng hót gọi, thì con mái bạn tình ở đồi bên kia, phải nhận ra đúng giọng người yêu, vừa chạy vừa bay xập xòe băng đến. Phải đúng bạn, không được tùy tiện gặp con trống nào cũng xà vào. Nghe được đúng tiếng hót của bạn tình giữa rừng âm thanh là một điều kỳ diệu (cũng như con người chọn được đúng người yêu giữa ngàn vạn người khác). Khi trống mái đã xáp được nhau thì nó thôi hót. Nhưng có con hót suốt từ tối đến sáng vẫn chưa thấy bạn tình. Đến khi bạn tình tới thì nó đã vỡ cổ họng, lăn ra chết.

Tôi với Tũn sáng ra lên đồi nhặt được khối chim như thế. Người còn ấm mềm, máu tứa ra trên mỏ …

Điều tai hại với tôi là lên cấp ba, cái Tũn dậy thì, bỗng trở nên đẹp như tiên, còn tôi thì vẫn là sỏi đá quê đồi. Tai hại hơn nữa, là do tiêu chuẩn con liệt sĩ, nó được cử đi Liên Xô học. Hôm tiễn đưa, xa xôi thế, mà mắt nó chả rơm rớm, chỉ có tôi và mẹ nó buồn buồn …

Mẹ nó “lạc hậu” chả biết gì, vẫn cứ coi tôi như con, không miếng ngon nào không để dành cho tôi. Đêm đông giá buốt, không tiếng chim kêu, chỉ ếch nhái râm ran, tôi nhóm bếp lửa cho bà hơ đôi bàn tay run rẩy …

Tôi tốt nghiệp đại học, ra công tác rồi mà cái Tũn - Lệ Diễm vẫn chưa từ Liên Xô về. Nó ở lại làm nghiên cứu sinh lấy bằng Phó Tiến sĩ, rồi Tiến sĩ Khoa học ngành Vật lý. Lạ thật, Vật lý khó lắm, nó đẹp thế làm sao học được. Mẹ nó ở nhà mong từng ngày con về. Đến khi Liên Xô tan vỡ thành 16 nước Cộng hòa, nó vẫn không về. Liên Xô vỡ thì nó thành công dân Nga. Và nó không lấy chồng, sống độc thân theo một xu thế nào đó mà tôi giải thích thế nào mẹ nó cũng không hiểu.

Mẹ Tũn già ốm rồi chết, cũng chỉ có tôi lo liệu, Tũn cũng không về được, chỉ gửi một lá thư đẫm nước mắt. Tôi đọc, khóc theo, thông cảm, thấy có lý. Tình hình đang rối ren, vida vi diếc, xuất nhập cảnh nguy hiểm, nó đang phải cố thủ trong Khoa Vật lý ở Trường Đại học Lomonoxop cao sang, sểnh ra là mất chỗ …

Thôi, cuộc sống cứ trôi êm đềm. Và lá bạch đàn cứ xạc xào, thành biểu tượng tình ấu thơ giữa tôi và Tũn. Một hôm, tôi đọc báo khoa học thấy nói cây bạch đàn có khả năng hút vàng từ lòng đất, chuyển vận lý hóa thế nào đó, lên lá lên cành. Tất nhiên, tỷ lệ vàng rất ít, không phẩy phần triệu phần vạn nhưng trong lá bạch đàn có chất của kim loại này. Nơi nào đất có vàng, bạch đàn thường phát triển hơn các nơi khác. Tôi kinh hoàng nhận ra bạch đàn quê tôi xanh tốt như rừng, cắm cây non xuống đồi sỏi đá, chẳng chăm sóc gì mà nó lớn nhanh vùn vụt, chẳng gió bão nào bẻ gẫy được.

Tôi chẳng tin bài báo, cũng  như chẳng tin đất đồi quê tôi có thể có kim loại vàng, chỉ da diết nhớ thuở ấu thơ đi quét lá đun bếp cùng cái Tũn. Trong tro tàn quá khứ ấy có một thứ vàng khác của Tình thơ…

Truyện ngắn của Nguyễn Phan Hách