GS Ngô Bảo Châu trao đổi cùng các đồng nghiệp tại hội thảo.

GS Ngô Bảo Châu: “Việt Nam đang đi ngược lại với thế giới”

Chất lượng giáo dục ĐH liên quan chặt chẽ đến đội ngũ giảng dạy, tuy nhiên các bước cơ bản xây dựng quá trình đội ngũ giảng dạy khoa học hiện nay của Việt Nam đang đi ngược lại với thế giới. Phương thức cơ bản và gần như là duy nhất của các trường ĐH hiện nay là đào tạo nguồn tại chỗ, chọn những sinh viên giỏi nhất để bồi dưỡng, đào tạo cho họ trở thành giáo viên của chính trường mình. 

Về cơ bản, đây là một kiểu tư duy cũ kỹ và sai lầm, khiến cho các sinh viên giỏi không có cơ hội để phát triển khả năng độc lập của mình, không tạo được tính cạnh tranh. Trong khi ở trường ĐH của các nước tiên tiến, họ hạn chế tối đa việc sử dụng nguồn nhân lực từ sinh viên của mình.

Quy trình tuyển chọn của Việt Nam cũng mang nặng tính hành chính và hình thức mà hoàn toàn không hề có đặc thù của tính hàn lâm, trong khi tuyển chọn người nghiên cứu khoa học, tính hàn lâm đặc thù phải đặt lên cao nhất. Tại các ĐH nước ngoài, việc “săn đầu người”, tìm kiếm những giáo sư đầu ngành là công việc rất quan trọng, là phương thức cơ bản để các trường thực hiện quyền tự chủ khoa học của mình. 

Nhưng ở Việt Nam, việc bổ nhiệm giáo sư lại phụ thuộc vào các cơ quan chủ quản và những yếu tố khác nằm ngoài nhà trường. Chính vì thế, mặc dù khuyến khích các trường tự chủ nhưng thực tế, các trường ĐH của Việt Nam vẫn chưa thực hiện được vai trò này.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và công nghệ Nguyễn Quân: “Con đường tự chủ còn rất gian nan”

Trong điều kiện hiện nay, mặc dù đã có Luật Giáo dục ĐH, có những điều khoản nói về giao quyền tự chủ cho các trường nhưng thực tế, điều này vẫn chưa thực hiện được. Khi Nhà nước vẫn còn áp giá trần về học phí, vẫn duy trì những mô hình ĐH chung giống nhau, vẫn cấp những phôi bằng từ trên xuống dưới… thì các trường chưa thể tự chủ được. 

Đơn cử một việc rất đơn giản là ký quyết định lương cho một giáo sư, như GS Ngô Bảo Châu, cả Bộ trưởng Bộ Khoa học công nghệ lẫn Bộ trưởng Bộ GDĐT đều không được làm. Quyết định mức lương cho một giáo sư mà đến cấp Bộ trưởng còn không thực hiện được thì nói gì đến tự chủ của các trường ĐH. Con đường tự chủ của chúng ta vẫn còn rất nhiều gian nan.

GS Nguyễn Minh Thuyết: "Luật cho phép tự chủ nhưng chính luật cũng hạn chế tự chủ"

Luật Giáo dục năm 2005 hay Luật GDĐH mới đây mặc dù có ghi điều khoản về việc giao quyền tự chủ cho các trường ĐH, thế nhưng chính trong những bộ luật đó lại có những điều khoản bó hẹp lại quyền tự chủ này như những quy định về nội dung chương trình giảng dạy, quy trình bổ nhiệm... Luật GDĐH chỉ có thể coi là một bước tiến trong tư duy giáo dục ĐH chứ chưa phải là bước ngoặt vì Nhà nước vẫn đóng vai trò kiểm soát rất lớn.

Việc phát triển trường theo định hướng nghiên cứu, ứng dụng hay vừa nghiên cứu vừa ứng dụng chủ yếu do các nhân tố bên ngoài nhà trường quyết định. Các trường dưới quyền của các cơ quan chủ quản nên mọi việc như thành lập, chia tách, sáp nhập, giải thể, bổ nhiệm chủ tịch hội đồng trường, hiệu trưởng... đều do cơ quan chủ quản quyết định. 

Việc thành lập các hội đồng trường chính là chìa khóa để thực hiện tự chủ, nhưng thực tế, các hội đồng trường không có thực quyền và không thể hoạt động. Ở các trường tư thục, hội đồng quản trị có thực quyền nhưng đó lại là quyền của những cổ đông lớn chứ không phải quyền của các nhà quản lý giáo dục, của nhà trường.

TS Bùi Trân Phượng – Hiệu trưởng Trường ĐH Hoa Sen TPHCM: “Nhà quản lý giáo dục không “đấu” được với nhà kinh doanh”

Tự chủ tài chính là tiền đề của tự chủ toàn diện. Đối với các trường ngoài công lập, nhà quản lý giáo dục bị hội đồng quản trị thao túng rất nhiều. Những quy chế, cơ sở pháp lý hiện hành đang giao quá nhiều quyền cho chủ đầu tư nên họ thâu tóm, thôn tính, thao túng và chiếm đoạt, sẵn sàng đảo lộn cả một tổ chức quản lý giáo dục của một nhà trường chỉ vì lợi ích kinh tế. Chính vì thế, những xung đột giữa lợi ích công và sở hữu tư, giữa giáo dục và thị trường tài chính đang là vấn đề rất nan giải.

Theo LĐ