Lá thấp cành cao gió đuổi nhau

Góc vườn rụng vội chiếc mo cau

Trái na mở mắt nhìn ngơ ngác

Đàn kiến trường chinh tự thuở nào.

Lúa trổ đòng tơ ngậm cốm non

Lá dài vươn sắc lưỡi gươm con

Tiếng chim mách lẻo cây hồng chín

Điểm nhạt da trời những chấm son.

Hai cánh chia quân chiếm mặt gò

Bê con đùa mẹ bú chưa no

Cờ lau súng sậy giam chân địch

Trận Điện Biên này lại thắng to.

Sông đỏ phù sa nước lớn rồi

Nhà bè khói bếp lững lờ trôi

Đường mòn rộn bước chân về chợ

Vú sữa đầy căng mặt yếm sồi.

Thong thả trăng non dựng cuối làng

Giữa nhà cây lá bóng xiên ngang

Chiều con cặm cụi đôi ngày phép

Ngồi bẻ đèn sao phất giấy vàng.

                                    Nguyễn Bính

"Chiều thu" của Nguyễn Bính được đánh giá là tác phẩm viết về mùa thu hay nhất trong thi ca Việt Nam. Đây là bài thơ tiêu biểu cho câu nói: “Thi trung hữu hoạ” - trong thơ có vẽ. Trong bài, con người và phong cảnh mùa thu hoà quyện với nhau làm rung động lòng người.

Với sự quan sát tinh tế, lối miêu tả đầy hình ảnh, sinh động và cách ví von, nhân hóa tài tình của tác giả, phong cảnh thiên nhiên trong bài thơ hiện lên thật đặc sắc, đậm đặc chất thu. Đó là “Thăm thẳm trời xanh lộng đáy hồ”, “Điểm nhạt da trời những chấm son”; là hương thơm của hoa trái: “Mùi hoa thiên lý thoảng chiều thu”, “Trái na mở mắt nhìn ngơ ngác”...

Cảnh sắc tươi đẹp ấy trở nên đời thường, dân dã hơn khi có hình bóng con người. Ngọt ngào biết bao với lời ru của bà, của mẹ, của chị: “Con cò bay lả trong câu hát/ Giấc trẻ say dài nhịp võng ru”. Cảm động hơn là dáng vẻ người mẹ trẻ: “Đường mòn rộn bước chân về chợ /Vú sữa đầy căng mặt yếm sồi” khi vừa phải vất vả lo toan cuộc sống vừa chăm sóc con. Trong bức tranh mùa thu của làng quê ấy, Nguyễn Bính ưu ái dành nhiều câu thơ cho trẻ em. Chiều thu trở nên thú vị, sinh động hơn với cảnh các em đi chăn trâu bò bày trò chơi trận giả trên cánh đồng làng: “Hai cánh chia quân chiếm mặt gò/ Bê con đùa mẹ bú chưa no/Cờ lau súng sậy giam chân địch/Trận Điện Biên này lại thắng to”. Và vào ngày trăng Rằm, các em lại rộn ràng rước đèn ông sao vui Tết Trung thu.

“Chiều thu” của Nguyễn Bính miêu tả cảnh mùa thu ở làng quê miền Bắc vào nửa cuối thế kỷ trước. Nhiều hình ảnh nay không còn hoặc đã thay đổi nhưng khi đọc ta vẫn thấy rung cảm, thấy yêu cuộc sống và không thôi nhớ về tuổi thơ.

Ngô Văn Hiểu (giới thiệu và bình)