Bà Nguyễn Thị Thu Hà.

Phóng viên: Thưa bà Nguyễn Thị Thu Hà, qua theo dõi tại diễn đàn Quốc hội, chúng tôi thấy bà rất quan tâm và có nhiều ý kiến về chăm sóc, bảo vệ trẻ em. Theo bà, trẻ em hôm nay đã được quan tâm đầy đủ và toàn diện chưa, theo đúng tinh thần “Hãy dành những gì tốt đẹp nhất cho trẻ”? 

Bà Nguyễn Thị Thu Hà: Trước hết, phải khẳng định các chính sách KT-XH đã và đang mang lại nhiều điều tốt đẹp cho trẻ em. Phần lớn trẻ em được đầu tư chăm sóc, phát triển toàn diện và có nhiều cơ hội để tiếp cận thông tin, điều kiện học hành tốt hơn. 

Cùng đó, nhiều gia đình có phương pháp giáo dục theo hướng tích cực, hiện đại giúp trẻ có xu hướng độc lập hơn, dám nói lên ý kiến của mình, được lắng nghe và tôn trọng. Tuy nhiên, cũng còn nhiều trẻ em đang không được an toàn, không được bảo vệ ở ngay chính những nơi tưởng như là an toàn nhất, đó là gia đình, trường học và cộng đồng xung quanh mình.

Phóng viên: Bà đang nói về sự bất an, không an toàn của trẻ. Cụ thể ở đây là những bất an gì, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Thu Hà: Thực tế là nhiều trẻ em của chúng ta phải đối mặt với nhiều bất an nhưng theo tôi, có hai điều đang làm tổn thương trẻ. Thứ nhất là nạn bạo lực, xâm hại trẻ em có xu hướng gia tăng cả về số lượng và mức độ. Tôi đọc số liệu của Tổng cục Thống kê gần đây (với sự trợ giúp của UNICEF) mà không khỏi không giật mình suy nghĩ. Gần 74% trẻ em Việt Nam từ 2-14 tuổi bị cha mẹ/người chăm sóc hay những người khác trong gia đình trừng phạt bằng bạo lực. Tính riêng 5 năm gần đây, cả nước phát hiện hơn 8.200 vụ xâm hại trẻ em với gần 10.000 nạn nhân, trong đó xâm hại tình dục chiếm tới 65% với mức độ ngày càng nghiêm trọng. 

Thứ hai là tai nạn thương tích của trẻ cũng hết sức lo ngại. Trung bình mỗi ngày nước ta có khoảng 580 trẻ em bị tai nạn thương tích. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây khuyết tật cho trẻ và có thể kéo dài hết cuộc đời. Ngoài ra, mỗi năm có khoảng 2.800 trẻ bị đuối nước, cao nhất khu vực và gấp 8 lần so với các nước phát triển. Vấn đề này xảy ra đã lâu nhưng vẫn chưa có giải pháp căn cơ để khắc phục.

Phóng viên: Thưa bà, gần đây có những vụ việc trẻ là bị hại nhưng cũng có vụ việc lại là bị cáo, người đi gây hại. Bà nghĩ sao về vấn đề này?  

Bà Nguyễn Thị Thu Hà: Tôi hiểu bạn đang muốn đề cập đến tình trạng bạo lực học đường và trẻ em phạm tội. Đúng là rất đau lòng khi nó có chiều hướng gia tăng; thậm chí nhiều trẻ vị thành niên còn gây ra những vụ trọng án gây nhức nhối dư luận. Và đau lòng hơn nữa khi đa phần những bị cáo này có hoàn cảnh gia đình khó khăn về kinh tế, bố mẹ là đối tượng hình sự, rượu chè, cờ bạc hoặc trong gia đình thường xảy ra bạo lực, bố mẹ ly dị, ly thân…

Bà Nguyễn Thị Thu Hà  trao quà của Quỹ học bổng "Tiếp bước em đến trường" cho học sinh nghèo vượt khó Trường Tiểu học Tăng Tiến (Việt Yên). Ảnh tư liệu.

Phóng viên: Không thể phủ nhận yếu tố gia đình là rất quan trọng trong việc giáo dục, hình thành nhân cách của trẻ. Tuy nhiên, liệu đây có phải là nguyên nhân chính khiến trẻ phạm tội không, thưa bà?

Bà Nguyễn Thị Thu Hà: Theo tôi, thực trạng trên do nhiều nguyên nhân, trong đó trực tiếp, trước hết vẫn là từ giáo dục trong gia đình. Với khoảng 70% mô hình gia đình hạt nhân như hiện nay thì sự truyền thụ kinh nghiệm giữa các thế hệ đang bị mai một. Chưa kể di cư lao động, phân hóa giàu nghèo tăng, một số gia đình rơi vào tình trạng nghèo, cực nghèo, trong khi số khác lại bị cuốn vào vòng xoáy kiếm tiền nên sự quan tâm, thời gian gần gũi giữa các thành viên trong gia đình ngày càng ít hơn, nhiều gia đình để con tự xoay xở trong điều kiện mạng xã hội phát triển khó kiểm soát. 

Trẻ em có quyền được sống với cha mẹ nhưng có đến 22% công nhân phải gửi con về quê cho người thân chăm sóc. Nhiều bếp lửa gia đình trở nên nguội lạnh, tỷ lệ các vụ ly hôn ngày càng tăng, có gia đình lại đặt quá nhiều kỳ vọng ở con gây áp lực cho trẻ…

Phóng viên: Thưa bà, vậy các yếu tố khác như cơ chế chính sách, công tác quản lý nhà nước có ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của trẻ?

Bà Nguyễn Thị Thu Hà: Đúng là ngoài yếu tố gia đình, việc thực hiện chưa đồng bộ, chưa đầy đủ các chính sách KT-XH đã ảnh hưởng đến việc học tập, vui chơi, phát triển toàn diện của trẻ. Nhiều địa phương khi phê duyệt khu công nghiệp, khu chế xuất không yêu cầu nhà đầu tư phải có quy hoạch xây dựng trường, lớp mầm non, dẫn đến tình trạng công nhân không có chỗ gửi trẻ hoặc phải gửi con ở các nhà trẻ, nhóm trẻ không bảo đảm an toàn. 

Bên cạnh đó, công tác quản lý nhà nước về gia đình, trẻ em còn nhiều bất cập. Việc tổ chức thực hiện các chính sách; cơ chế điều phối liên ngành trong chăm sóc, bảo vệ trẻ em còn lúng túng, chưa hiệu quả.

Phóng viên: Với tư cách là đại biểu Quốc hội, Chủ tịch Hội LHPN Việt Nam, bà có đề xuất gì giải quyết tình trạng trên?  

Bà Nguyễn Thị Thu Hà: Tôi có 4 kiến nghị để góp phần từng bước giải quyết tình trạng trên, đó là: Thứ nhất, quan tâm tổ chức tốt việc thi hành Luật Trẻ em, đặc biệt là các chính sách mới, các cấp độ bảo vệ trẻ em, lưu ý việc thực hiện các quyền của trẻ em. Thứ hai, Chính phủ, các bộ, ngành tiếp tục điều chỉnh và tổ chức thực hiện có hiệu quả các chính sách phát triển KT-XH nhằm hỗ trợ thực hiện chức năng giáo dục gia đình, thông qua cơ chế hỗ trợ phát triển kinh tế hộ gia đình, phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ nhằm tạo việc làm, tăng thu nhập, nhất là việc làm tại chỗ để cha mẹ có điều kiện tốt hơn trong chăm sóc, dạy dỗ con cái; bảo đảm các khu dân cư, khu công nghiệp phải có cơ sở hạ tầng cho trẻ em học tập, vui chơi và phát triển. 

Thứ ba, Bộ Giáo dục và Đào tạo đổi mới nội dung giáo dục theo hướng tăng cường giáo dục kỹ năng sống; phòng, chống xâm hại, bạo lực; phòng, chống tai nạn thương tích…đưa thành nội dung chính khóa ngay từ cấp Tiểu học. Cuối cùng, cần nghiên cứu, gắn công tác quản lý nhà nước về trẻ em với quản lý nhà nước về gia đình để thiết thực nâng cao hiệu quả và tập trung nguồn lực.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn bà! 

Thu Hương 

(thực hiện)