Anh bạn công tác ở TP Bắc Giang nhưng vợ con vẫn sống ở ngoại thành. Con anh suốt bậc tiểu học đều là học sinh giỏi, nhiều môn điểm trung bình cả năm rất cao và luôn đứng đầu lớp. Với “lực học” như vậy anh đăng ký cho cháu thi tuyển vào lớp 6 Trường THCS Lê Quý Đôn (TP Bắc Giang). Thế nhưng, chẳng như kỳ vọng, vợ chồng anh bị “sốc” khi kết quả hầu hết các môn thi của con mình chỉ đạt điểm 0.

Có lẽ trường hợp trên không là cá biệt ở nhiều trường học hiện nay. Tình trạng “ngồi nhầm lớp”, đã đi học là chỉ có lên lớp bất luận lực học thế nào; “học giỏi” nhưng thực chất là “học giả”… đã diễn ra từ nhiều năm, ở nhiều nơi mà căn nguyên của nó chính là “bệnh thành tích”.

Hệ lụy của “học giả” đã nhãn tiền gây ra “cơn địa chấn” gian lận thi cử ở kỳ thi THPT Quốc gia vừa qua. Vì học giả, học kém lại muốn điểm cao, lại muốn đỗ vào trường đại học tốp đầu nên dẫn đến việc chạy điểm, sửa điểm khiến nhiều cán bộ, giáo viên ở tỉnh Hà Giang, Hòa Bình vướng vào vòng lao lý.

Hệ lụy của nó còn khiến phụ huynh mất niềm tin vào giáo dục nhà trường, vào ngành giáo dục, sự công bằng trong thi cử. Và hệ lụy khác, biết đâu những gian lận qua nhiều cửa từ học tập, thi cử, tuyển dụng, đề bạt đều trót lọt, người học giả, bằng thật sau này lại trở thành cán bộ lãnh đạo thì nguy hại vô cùng cho xã hội.

Muốn có tri thức thì phải học. Mục đích cốt lõi của việc học là “học để biết, để làm, để cùng chung sống, để tồn tại”. Học để không bị ngu dốt, nghèo nàn và lạc hậu.

Muốn có trò giỏi thì phải có thầy giỏi. Để học thật thì phải dạy thật. Cần có phương pháp dạy thế nào để người học đạt được mục tiêu là “học để biết, để làm, để cùng chung sống, để tồn tại”. Để đạt được mục tiêu này còn cần điều kiện nữa là “trường ra trường, lớp ra lớp”.

Việc học cũng không thể chỉ phó thác cho nhà trường mà gia đình và toàn xã hội cần chung tay. Như trường hợp con anh bạn vừa trượt thi tuyển vào lớp 6 Trường THCS Lê Quý Đôn nêu trên thì hẳn bố mẹ cũng có lỗi một phần. Và để “trường ra trường, lớp ra lớp” rất cần sự góp sức của cả cộng đồng.

Thực tế đã chứng minh, chẳng có quốc gia nào hùng cường mà lại không có nền giáo dục phát triển. Chẳng có nền giáo dục nào phát triển mà lại còn tồn tại việc dạy giả, học giả, gian lận thi cử tràn lan. Sự nghiệp giáo dục tốt thì cả xã hội được hưởng lợi, như Bác Hồ căn dặn “Vì lợi ích mười năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”.

Ngày mai (5-9), thầy và trò các trường học trong tỉnh cũng như cả nước bước vào năm học mới 2018 - 2019. Ngay từ ngày đầu tiên này, làm sao để chữ “học thật” là một thông điệp hằn sâu trong nỗi trăn trở của người dạy, người học, của mỗi phụ huynh và của toàn xã hội.