Những thành viên đầu tiên của đội Vệ quốc quân bảo vệ Thủ đô.

Bức điện khẩn trong đêm của đô đốc, Cao ủy Pháp D’Argenlieu đã chính thức phát hiệu cuộc chiến Pháp - Việt. Tuy nội dung điện ngắn gọn và mập mờ nguyên nhân khai chiến nhưng nhiều tài liệu từ cả hai phía đều dẫn đến kết luận cuộc chiến được bắt nguồn từ hàng loạt sự o ép, khiêu khích và tấn công trắng trợn của phe chủ chiến trong quân đội Pháp ở miền Bắc, mà đặc biệt là khu vực Lạng Sơn, Hải Phòng, Hà Nội. 

Từ phía người Việt vệ quốc, Trung tướng Vương Thừa Vũ, nguyên Chỉ huy trưởng mặt trận Hà Nội mùa đông lịch sử năm 1946, cũng khẳng định rõ con đường dẫn đến cuộc chiến không thể tránh này. Trong cuốn Hà Nội 60 ngày khói lửa được viết từ năm 1964, ông kể tỉ mỉ những ngày căng thẳng trước giờ nổ súng 19-12-1946: “Giặc Pháp tổ chức ngày càng nhiều những cuộc diễu binh thị uy trên các đường phố và nhiều cuộc tập trận giả chiến thuật tấn công ở các vườn hoa Hà Nội. Chúng vẫn âm mưu dùng áp lực quân sự bắt ta phải nhượng bộ từng bước và cuối cùng phải đầu hàng (!), nếu không, một màn kịch xâm lăng chớp nhoáng và tàn bạo sẽ xảy ra. Tháng 11-1946, không khí Thủ đô Hà Nội đã trở nên vô cùng căng thẳng...”.

Tướng Vương Thừa Vũ kể thêm trong cuộc họp quan trọng ở Hà Đông, chính ông Trường Chinh đã giao nhiệm vụ lịch sử: “Giặc Pháp chuẩn bị gấp rút lắm, trước sau thế nào nó cũng đánh ta. Trung ương giao cho đồng chí Vương Thừa Vũ làm Khu trưởng khu XI (khu Hà Nội), tổ chức chuẩn bị sẵn sàng đề phòng chúng trở mặt gây chiến”.

Cuộc thế ở Hà Nội những ngày cuối thu, giáp đông năm 1946 diễn ra hết sức căng thẳng. Một bên tìm mọi biện pháp chính trị lẫn thủ đoạn quân sự để tái chiếm, cầm quyền trở lại. Một bên cố gắng bình tĩnh, khôn khéo, kéo dài thời gian để xây dựng lực lượng chiến tranh vệ quốc khó tránh khỏi.

Nhưng rồi cuộc thế đã dồn đẩy đến thời khắc lịch sử tối 19-12-1946. Đỉnh điểm sự kiện này được tướng Vương Thừa Vũ tường thuật: “Không khí ngột ngạt của ngày 17-12 chưa tan thì ngày 18-12 giặc Pháp lại nã súng bắn vào nhân dân phố Hàng Khoai, chợ Đồng Xuân. 6 giờ 40 phút, lính lê dương lại đến bao vây trụ sở công an Hàng Đậu. 2 giờ chiều, quân Pháp chiếm đóng Nha tài chính và trụ sở Bộ Giao thông. Đến 21 giờ 15 phút ngày 18-12, quân Pháp gửi tối hậu thư cho Chính phủ ta đòi tước vũ khí Vệ quốc đoàn, tự vệ, công an và đội trật tự an ninh trong thành phố. Nếu sáng 20-12-1946, những điều kiện đó không được chấp thuận thì quân đội Pháp chuyển sang hành động”.

Tướng Vương Thừa Vũ ghi lại ngay trong tối 18, Bộ chỉ huy mặt trận Hà Nội đã ra mệnh lệnh chuẩn bị, khẳng định rõ: “Những sự chuẩn bị ráo riết và hành động khiêu khích ấy là một triệu chứng chúng sắp đánh úp ta thật sự. Vì danh dự của Tổ quốc, vì quyền lợi của dân tộc, chúng ta quyết không chịu lùi bước”. Và một trong những nguồn tiếp sức mạnh lớn lao của cuộc kháng chiến chính là Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

 (còn nữa)

Tuấn Minh (tổng hợp)