Khám phá ngôi chùa có hệ thống tường đá khắc nhiều chữ 'Vạn' nhất châu Á

Thứ 5: 14:07 ngày 07/05/2026

Với gần 3.000 chữ “Vạn” chạm khắc trên đá, chùa Cương Xá ở phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng xác lập kỷ lục là ngôi chùa có hệ thống tường đá khắc chữ Vạn nhiều nhất châu Á.

Chùa Cương Xá (hay còn gọi là Quỳnh Khâu Tự, nghĩa là Gò Ngọc) ở phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng, là ngôi chùa có hệ thống tường đá khắc chữ 'Vạn' nhiều nhất do Tổ chức Kỷ lục châu Á ghi nhận.

Thượng tọa Thích Thanh Cường giới thiệu bức tường đá khắc chữ 'Vạn' tại chùa Cương Xá được công nhận Kỷ lục châu Á.

Ngôi cổ tự linh thiêng

Chùa Cương Xá nằm trên một gò đất cao về phía Tây Nam của làng Cương Xá, nay là tổ dân cư Cương Xá, phường Tân Hưng, thành phố Hải Phòng - một vùng đất cổ với lịch sử quần cư của 8 dòng họ.

Theo văn bia ghi lại, chùa được trùng tu lần thứ nhất vào đời vua Lê Vĩnh Tộ (Lê Thần Tông, năm 1627), ghi dấu chiều sâu lịch sử hàng trăm năm.

Trải qua các cuộc chiến tranh, chùa đã bị xuống cấp nghiêm trọng. Đến năm 1946, chùa được trùng tu lần thứ hai và không có sư về trụ trì. Năm 1996, Thượng tọa Thích Thanh Cường được cử về trụ trì chùa Cương Xá.

Khi đó, chùa chỉ có ba gian tiền đường và 2 gian hậu cung nhỏ, dột nát. Tuy nhiên, chùa vẫn lưu giữ được 9 pho tượng quý bằng gỗ dâu, đại hồng chung niên đại thời Lê, văn bia, tượng, hai câu đối cổ và một cây đại cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm…

Thượng tọa Thích Thanh Cường, trụ trì chùa Cương Xá, cho biết với tâm niệm phục dựng lại ngôi chùa, năm 2009, nhà chùa đã xin phép chính quyền tỉnh Hải Dương (cũ) để trùng tu, tôn tạo lại trên nền đất cũ.

Trong quá trình đào móng để phục dựng, mở rộng chùa đã phát hiện vết tích, nền móng của ngôi chùa cổ với dấu tích gạch có từ đời Đông Hán, cách đây khoảng 2.000 năm. Những dấu tích trên khẳng định chùa Cương Xá là ngôi cổ tự có từ rất lâu đời.

Sau khi phục dựng, tôn tạo, quần thể chùa Cương Xá có tổng diện tích 7.385m2. Chùa được xây dựng theo bố cục chữ “Công” (nội công ngoại quốc - bố cục kiến trúc truyền thống, đặc trưng của các ngôi chùa cổ Bắc Bộ Việt Nam). Bên phải chùa là các gian nhà thờ Tổ, bên trái chùa là các gian nhà thờ Mẫu và Đức Thánh Trần cùng giếng nước trong xanh phục vụ sinh hoạt của người dân địa phương.

Ngoài ra, chùa còn sở hữu 18 cột gỗ lim đồ sộ (cao 8,2m, nặng khoảng 1,7 tấn mỗi cột) cùng nhiều pho tượng có giá trị, tiêu biểu như tượng Phật Thích Ca Mâu Ni bằng đá trắng và hệ thống tượng Tam Bảo bằng gỗ dâu.

Ngôi chùa có gần 3.000 chữ “Vạn” chạm khắc trên đá

Hệ thống tường chùa được xây dựng bằng chất liệu đá xanh khai thác tại núi Nhồi, tỉnh Thanh Hóa. Mỗi hàng trên tường gồm 108 viên đá. Mỗi viên có chiều dài là 40cm, chiều ngang là 30cm và dày 35cm với trọng lượng là khoảng 80kg.

Người dân và du khách tham quan bức tường đá khắc chữ Vạn tại chùa Cương Xá được công nhận kỷ lục châu Á

Đặc biệt, ba hàng đá phía dưới nền chùa được chạm khắc hình hoa sen tinh xảo; từ hàng thứ tư trở lên đến nóc, mỗi viên được khắc một chữ “Vạn," phun nhũ vàng trang nghiêm.

Tổng cộng cả chùa có gần 3.000 chữ “Vạn” chạm khắc trên đá. Công trình không chỉ thể hiện quy mô mà còn là sự kết hợp hài hòa giữa giá trị kiến trúc, nghệ thuật điêu khắc và biểu tượng Phật giáo.

Theo Thượng tọa Thích Thanh Cường, lúc đầu, chùa được thiết kế để xây dựng bằng gỗ nhưng sau chuyến tham quan tại Đền Angkor Wat (Vương quốc Campuchia), nhìn thấy công trình đồ sộ, xây bằng nhiều viên đá rất lớn, trụ trì đã quyết định xây chùa bằng những viên đá nhỏ hơn và khắc chữ "Vạn" lên đó.

Thượng tọa Thích Thanh Cường cho biết ba hàng đá ở dưới, nhà chùa đã lấy hình ảnh bông sen vì hoa sen là quốc hoa của Việt Nam và đạo Phật cũng lấy hoa sen làm biểu tượng. Từ hàng thứ 4, các viên đá khắc chữ “Vạn." Trong tín niệm Phật giáo, chữ "Vạn" là biểu tượng Cát tường hải vân. Chữ "Vạn" còn là 1 trong 32 tướng tốt và 1 trong 80 vẻ đẹp của Phật.

Sau gần 7 năm phục dựng, chế tác, công trình mới hoàn thành. Hệ thống chữ "Vạn" được chạm khắc công phu trên hệ thống tường đá bao quanh khuôn viên chùa tạo nên dấu ấn kiến trúc độc đáo, mang đậm giá trị mỹ thuật và biểu tượng Phật giáo.

Trước đó, tháng 8/2015, chùa Cương Xá đã được nhận bằng xác lập kỷ lục là ngôi chùa đầu tiên tại Việt Nam có hệ thống tường đá khắc chữ “Vạn” do Tổ chức Kỷ lục Việt Nam (VietKings) trao tặng.

Thượng tọa Thích Thanh Cường chia sẻ trải qua nhiều biến thiên của thời cuộc nhưng đạo mạch nơi đây chưa từng gián đoạn, tiếng chuông chùa vẫn ngân vang qua nhiều thế hệ. Nhà chùa hiện còn lưu giữ nhiều giá trị di sản quý báu từ thời Hậu Lê, đồng thời ghi nhận công đức của chư vị tiền nhân, nhân dân và Phật tử địa phương trong việc chung tay gìn giữ, bảo tồn và phát huy truyền thống văn hóa tâm linh của quê hương.

Từ một ngôi chùa còn nhiều khó khăn, trải qua nhiều năm kiến thiết, trùng tu, đến nay, nhiều hạng mục đã được hoàn thiện khang trang, góp phần đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng và tu học của Phật tử.

Mới đây, ngày 3/5, chùa Cương Xá đã tổ chức lễ khánh thành Phủ Mẫu và lầu Chuông. Thượng tọa Thích Thanh Cường khẳng định việc hoàn thành Phủ Mẫu mang ý nghĩa tôn vinh đạo hiếu, gìn giữ nét đẹp văn hóa tín ngưỡng truyền thống trong khi Lầu Chuông là biểu tượng của tiếng chuông tỉnh thức, lan tỏa tinh thần từ bi, hướng thiện trong đời sống cộng đồng.

Chùa Cương Xá hội tụ những giá trị lịch sử được gìn giữ qua nhiều thế hệ, đồng thời mang dấu ấn kiến trúc đặc sắc với hệ thống tường đá khắc chữ “Vạn.” Không chỉ là một công trình tâm linh tiêu biểu, ngôi chùa còn thể hiện sự kết tinh hài hòa giữa văn hóa, mỹ thuật và tín ngưỡng Phật giáo Việt Nam.

Công trình góp phần làm giàu bản sắc di sản địa phương, đồng thời khẳng định giá trị độc đáo trong tổng thể kiến trúc chùa Việt.