Thực hiện công tác hướng nghiệp cho học sinh, thời gian qua các cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh tăng cường tổ chức truyền thông tư vấn, định hướng nghề nghiệp. Các trường tổ chức tọa đàm nói chuyện chuyên đề, trao đổi kinh nghiệm giúp học sinh thấy được ý nghĩa, tầm quan trọng của việc chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực, sở trường bản thân và thị trường lao động.

Thống kê cho thấy, ba năm gần đây, công tác hướng nghiệp sau tốt nghiệp THPT của tỉnh có nhiều chuyển biến. Cụ thể, năm 2016 toàn tỉnh có gần 50% học sinh lớp 12 chọn thi THPT quốc gia chỉ lấy kết quả xét công nhận tốt nghiệp rồi chuyển sang học nghề hoặc tham gia vào thị trường lao động. Năm 2017, tỷ lệ này là 47,5%, năm 2018 là 43,1%. Con số trên dao động qua các năm nhưng ở mức cao hơn bình quân toàn quốc (năm 2018 cả nước có 25,6% tổng số thí sinh thi THPT quốc gia chỉ xét công nhận tốt nghiệp). 

Đây là tín hiệu cho thấy học sinh, phụ huynh đã thay đổi quan niệm học đại học không phải là con đường duy nhất để dẫn đến thành công. Việc chọn nghề có sự tính toán, cân nhắc trên cơ sở năng lực, sở thích và nhu cầu sử dụng lao động của xã hội. Một số trường có tỷ lệ học sinh đăng ký thi THPT quốc gia năm 2018 lấy kết quả xét tốt nghiệp và không tuyển sinh đại học, cao đẳng cao như: THPT Lục Ngạn số 2, THPT Sơn Động số 2, THPT Mỏ Trạng, THPT Bố Hạ (Yên Thế)...

Với bậc THCS, nhiều học sinh khu vực miền núi cũng lựa chọn chương trình học giáo dục thường xuyên kết hợp với học nghề.

Bằng cấp cũng quan trọng nhưng điều doanh nghiệp quan tâm hơn là các em phải có kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp và ý thức chấp hành kỷ luật". Chị Trịnh Thị Lan, phòng Nhân sự, Công ty TNHH Sanwua

Trước đây từng có thời gian các trường nghề không tuyển sinh được hoặc tuyển không đủ chỉ tiêu hệ cao đẳng, trung cấp bởi cơ sở vật chất, trang thiết bị lạc hậu, chương trình đào tạo nặng về lý thuyết, ít thực hành, giáo trình cũ, không gắn với thực tiễn thị trường lao động; công tác quản trị giáo dục lỏng lẻo… Thực tế đó đòi hỏi các trường nghề phải chủ động đổi mới.

Là một trong 40 cơ sở giáo dục nghề nghiệp được Bộ Lao động- Thương binh và Xã hội chọn để xây dựng trường trọng điểm quốc gia, Trường Cao đẳng Nghề công nghệ Việt - Hàn đẩy mạnh hợp tác với DN ngay từ khâu biên soạn giáo trình giảng dạy. Hiện 22 chương trình đào tạo nghề (hệ cao đẳng, trung cấp nghề) đều có sự điều chỉnh theo hướng giảm thời gian học lý thuyết, tăng thực hành giúp người học nắm chắc kiến thức, kỹ năng. Đơn cử như nghề điện tử công nghiệp, sau khi trường mời Công ty cổ phần Thiết bị Tân Phát (Hà Nội) chuyên sản xuất, chế tạo, cung ứng thiết bị ô tô tham gia đóng góp ý kiến đã cắt giảm thời gian học từ 3.750 giờ/1 khóa đào tạo trong ba năm học hệ cao đẳng xuống còn 2.840 giờ/1 khóa học (2,5 năm/khóa).

Sinh viên Trường Cao đẳng Nghề công nghệ Việt- Hàn thực hành trên máy tính.

Em La Văn Quyền, quê ở Sơn Động, học năm thứ nhất Khoa Công nghệ thông tin chia sẻ: “Được thầy cô tận tình giảng dạy và thường xuyên học tập, nghiên cứu với thiết bị hiện đại giúp em mở mang kiến thức. Em muốn sau khi ra trường tìm được việc làm phù hợp với chuyên ngành”. Được biết, khóa I hệ cao đẳng của trường (tốt nghiệp năm 2017) có hơn 92% sinh viên tìm được việc làm, thu nhập từ 7-13 triệu đồng/người/tháng. “Dù tháng 7- 2018, hơn 300 sinh viên khóa II hệ cao đẳng mới tốt nghiệp nhưng hiện nhiều em đã được DN ký hợp đồng lao động”, bà Tô Thị Giang, Trưởng phòng Đào tạo và Quan hệ quốc tế nói.

Mấy năm trước, học sinh tốt nghiệp THCS hộ khẩu ở các huyện: Sơn Động, Lục Ngạn, Hiệp Hòa không mặn mà đăng ký học ở Trường Trung cấp nghề miền núi Yên Thế do nơi đây chưa có nhà ăn, ký túc xá… cho học sinh ở xa. Mới đây, đơn vị đưa vào sử dụng ký túc xá đáp ứng gần 200 chỗ ở miễn phí. Dự kiến tháng 7 tới, nhà ăn được thi công, kinh phí hơn 2 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh, cung cấp thường xuyên 120 suất ăn cho cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh.

Bên cạnh những "điểm sáng" thì số trường đổi mới, đáp ứng yêu cầu thị trường lao động chưa nhiều. Ông Trương Đức Huấn, Phó Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cho biết, Sở vừa có văn bản yêu cầu các trường đẩy mạnh công tác tuyên truyền phân luồng hướng nghiệp và tư vấn tuyển sinh. Thực tế cho thấy, "trăm hay không bằng tay quen", chỉ khi được rèn luyện, trải nghiệm thường xuyên trong môi trường lao động thực tế mới giúp học sinh hứng thú học tập. Quan tâm liên kết với DN trong đào tạo, giải quyết việc làm cũng là cách để các trường nghề nâng thương hiệu, uy tín, thu hút học sinh, sinh viên theo học.

Hải Vân