Thu hoạch lúa mùa ở xã Quế Nham (Tân Yên). Ảnh: Trịnh Lan.

Bước vào vụ mùa năm nay, cơ quan chuyên môn nhận định, sản xuất sẽ gặp nhiều khó khăn như: Nắng nóng gay gắt, mưa bão diễn biến phức tạp, nguy cơ ngập úng diện rộng. Ngoài ra, sâu bệnh cũng khó dự đoán bởi phát sinh không theo quy luật. Do đó, Sở Nông nghiệp và PTNT khuyến cáo nông dân gieo cấy đúng khung thời vụ, đưa giống mới, kỹ thuật tiên tiến vào sản xuất nhằm hạn chế tác động tiêu cực của thời tiết. Tại huyện Việt Yên, cùng với vận động nhân dân mở rộng diện tích gieo cấy các giống lúa chất lượng, huyện yêu cầu cán bộ khuyến nông bám sát đồng ruộng, hướng dẫn nông dân xử lý kịp thời khi phát hiện sâu bệnh. Ông Nguyễn Văn Khánh, Phó trưởng Phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Việt Yên cho biết: “Do mưa nhiều trong thời điểm lúa trổ bông nên một số cánh đồng bị bệnh đốm sọc vi khuẩn. Chúng tôi đã tham mưu với UBND huyện hỗ trợ kinh phí để khoanh vùng, phòng trừ bệnh. Vì thế, năng suất lúa mùa bình quân toàn huyện vẫn đạt từ 57-57,5 tạ/ha, tăng 0,58 tạ/ha so với vụ mùa năm 2016”.

Nhiều diện tích lúa của xã Ninh Sơn (Việt Yên) năng suất giảm.

Cùng với Việt Yên, các huyện, TP trong tỉnh tập trung cao cho sản xuất, hoàn thành kế hoạch được giao. UBND tỉnh và các địa phương đã trích ngân sách hỗ trợ nông dân một phần giá giống, kết nối tiêu thụ sản phẩm. Tại Tân Yên, UBND huyện hỗ trợ 40% giá giống lúa TBR225 cho các hộ tham gia sản xuất. Tương tự, UBND huyện Hiệp Hòa trợ giá giống lúa lai, lúa thuần trên cánh đồng mẫu.

Bên cạnh đó, chuyển đổi cơ cấu giống lúa được nông dân quan tâm. Theo thống kê, nếu như những năm trước, tỷ lệ lúa KD18 luôn chiếm 60-70% tổng diện tích gieo cấy thì vụ này chỉ còn 30-35%, nhường chỗ cho các giống lúa mới, chất lượng. Trong năm nay, Trung tâm Khuyến nông tỉnh và trạm khuyến nông các huyện, TP đã gieo cấy trình diễn các giống lúa Thái Bắc 1798 và Kim Cương 111. Qua đánh giá, hai giống lúa này ít sâu bệnh, cho thu 2,3-2,5 tạ/sào.

Đến nay, bà con trong tỉnh thu hoạch hơn 20 nghìn ha lúa, đạt gần 50% kế hoạch. Kết quả cho thấy, năng suất lúa bình quân đạt 55,4 tạ/ha, tăng 0,6 tạ/ha so với năm 2016. Riêng lúa tại cánh đồng mẫu cho năng suất cao hơn 13-17% so với các cánh đồng khác”. Ông Nguyễn Anh Hoàng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Sở Nông nghiệp và PTNT)

Mặc dù đạt năng suất cao hơn nhưng qua đánh giá của cơ quan chuyên môn, hiện tượng mất mùa vẫn xảy ra ở ở một số địa bàn. Ngoài yếu tố khách quan thì nguyên nhân do một số địa phương sử dụng giống thoái hóa, khả năng chống sâu bệnh kém; công tác phòng trừ sâu bệnh còn hạn chế, chưa kịp thời. Ghi nhận tại xã Ninh Sơn (Việt Yên) cho thấy, nhờ thực hiện đúng hướng dẫn của cơ quan chuyên môn nên năng suất lúa tại cánh đồng mẫu ở thôn Phúc Ninh đạt cao, từ 230-240 kg/sào. Trong khi đó, tại một số cánh đồng khác cùng thôn, năng suất lúa thấp, dưới 150 kg/sào. Bà Nguyễn Thị Nhận (SN 1957), thôn Phúc Ninh nói: “Theo thói quen, toàn bộ 7 sào lúa tôi đều cấy giống KD18. Trung tuần tháng Tám, tại khu ruộng của gia đình xuất hiện bệnh đốm sọc vi khuẩn nhưng nhà có việc bận nên tôi phun thuốc trừ chậm vài ngày so với các hộ gia đình khác. Bởi vậy năng suất lúa giảm, mỗi sào chỉ được hơn một tạ thóc".

Trao đổi với một số nông dân xã Xuân Hương (Lạng Giang) được biết, lúa mùa giảm năng suất so với năm ngoái, bình quân đạt khoảng 1,6 tạ/sào. Vừa đẩy xe lúa về nhà, bà Nguyễn Thị Vui, thôn Lẻ nói: "Bao công sức bỏ ra từ cầy bừa, cấy lúa rồi chăm sóc, vậy mà đến thời điểm lúa phơi màu gặp mưa liên tục nên hạt bị lép, lửng. Với 7 sào lúa, vụ này gia đình tôi thu được hơn một tấn thóc, giảm gần một nửa so với năm ngoái".

Trước những bất cập trên, đại diện lãnh đạo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho biết, những ngày tới có thể xuất hiện bão, áp thấp nhiệt đới gây mưa lớn. Do đó, trước hết bà con tập trung nhân lực, phương tiện khẩn trương thu hoạch lúa, phấn đấu thu trà lúa sớm đến đâu trồng màu vụ đông đến đó, bảo đảm khung thời vụ. Để bảo đảm năng suất những vụ sau, Chi cục tiếp tục cử cán bộ sát sao cơ sở cùng bà con gỡ vướng mắc. Đề nghị các thôn, xã tăng cường tuyên truyền để người dân đồng loạt trừ sâu bệnh ở vùng bị nhiễm, tránh tình trạng lây lan diện rộng; nhân rộng diện tích chăm sóc lúa theo phương pháp “3 giảm, 3 tăng”; SRI; phối hợp với cơ quan chức năng kiểm soát chặt chẽ chất lượng giống, phân bón, thuốc BVTV lưu thông trên thị trường.

Sỹ Quyết