Rượu Vân Hà được đóng vào chai sứ.

Chất lượng sản phẩm không đồng đều

Nghề làm tương ở xã Trí Yên (Yên Dũng) có từ hàng trăm năm nay, tập trung ở thôn Thanh Long và Đan Phượng với gần 100 hộ. Mỗi năm, sản phẩm này được xuất bán ra thị trường hơn 3 vạn lít. Năm 2016, “Tương Trí Yên” được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp giấy chứng nhận nhãn hiệu tập thể. Tuy nhiên, chất lượng sản phẩm này đến nay vẫn còn hạn chế. Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Dịch vụ nông lâm xã Trí Yên nói: "Tôi chứng kiến và cũng được nhiều khách hàng phản ánh tương đóng chai nhựa của đơn vị bị căng phồng, bật nút, khó bảo quản lâu dài". 

Theo kinh nghiệm của ông Tuấn, tương bị nổ nắp chai có thể là do sản xuất thủ công, nhiều hộ không đủ vốn đầu tư chum vại ngâm ủ nên rút ngắn công đoạn sản xuất; khi đóng chai kín tương sinh khí gas. Riêng tương do gia đình ông sản xuất thì không bị như vậy. Để đánh giá chính xác nguyên nhân của hiện tượng trên, ông Tuấn mong muốn cơ quan chuyên môn nghiên cứu, giúp người dân khắc phục, phát triển sản xuất.

“Mỳ Gạo Chũ” là nhãn hiệu tập thể nổi tiếng của huyện Lục Ngạn. Mỗi năm Lục Ngạn cung cấp ra thị trường gần 15 nghìn tấn sản phẩm. Do hàng hóa bán chạy, nổi tiếng nên đã bị không ít cơ sở trong và ngoài tỉnh làm nhái, làm giả. Ông Bùi Bá Thuận, Giám đốc HTX dịch vụ sản xuất và tiêu thụ Mỳ Chũ Thuận Hưởng, xã Nam Dương cho biết: "Tôi chỉ thu mua sản phẩm còn đầu vào, quy trình sản xuất do các thành viên tự lo”. Bên cạnh đó, một số tư thương lấy mỳ nơi khác đóng nhãn mác Mỳ Gạo Chũ để tiêu thụ. Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến uy tín làng nghề.

Gà đồi Yên Thế - một trong những sản phẩm chủ lực của Bắc Giang cũng từng có thời điểm sa sút chất lượng. Vì hám lợi nên không ít hộ chăn nuôi không tuân thủ quy trình chăm sóc, sinh trưởng của gà. Gà chưa đủ tiêu chuẩn đã xuất bán ra thị trường.

Nhãn hiệu tập thể góp phần bảo vệ lợi ích cho người sản xuất, đồng thời bảo tồn sản phẩm truyền thống của địa phương. Khi được bảo hộ, chủ sử dụng nhãn hiệu có điều kiện quảng bá, mở rộng thị trường, tăng hiệu quả sản xuất”. Ông Nguyễn Văn Xuất, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ

Khó phân biệt nhãn hiệu tập thể

Ngoài yếu tố chất lượng, việc phân biệt nhãn hiệu tập thể cũng không mấy dễ dàng. Huyện Lục Ngạn có 12 HTX sản xuất và tiêu thụ mỳ Chũ, trong đó có 6 cơ sở được cấp nhãn hiệu tập thể. Theo quy định, chỉ các thành viên trong Hội sản xuất và tiêu thụ mỳ Chũ - huyện Lục Ngạn mới được sử dụng logo đặc trưng và tên “Mỳ Gạo Chũ”. 

Tuy nhiên sản phẩm lấy danh “Mỳ Gạo Chũ” có xuất xứ từ Lục Ngạn cũng không hề ít. Rất nhiều loại logo, nhãn mác được các cơ sở tự thiết kế và in ấn trên bao bì sản phẩm nên người tiêu dùng rất khó phân biệt với nhãn hàng được bảo hộ. Tìm hiểu tại đại lý Mỳ Gạo Chũ số 1 Anh Quang, đường Lê Lợi (TP Bắc Giang) được biết, có nhiều người sau khi đến đây mua hàng mới phân biệt được sản phẩm Mỳ Gạo Chũ chính hiệu. Trước đó họ cũng rơi vào “ma trận” của nhãn hiệu này.

Tương tự, nhãn hiệu Rượu Làng Vân và Rượu Vân Hà (Việt Yên) khiến không ít người lầm tưởng là một. Theo ông Nguyễn Văn Tường, Giám đốc HTX Vân Hương, xã Vân Hà, nhãn hiệu “Rượu Vân Hà” được Hội Sản xuất và Tiêu thụ rượu Vân Hà đăng ký độc quyền còn “Rượu Làng Vân” là nhãn hiệu do HTX Vân Hương đăng ký. Tất cả những nhãn hiệu còn lại mang tên “Rượu Vân” đều là hàng nhái. 

Mặc dù trên tất cả nhãn sản phẩm có xuất xứ từ Làng Vân đều ghi câu nói nổi tiếng “Vân hương mỹ tửu” song hiện nó thuộc sở hữu của một cơ sở ở tỉnh Bắc Ninh. Ngay nhãn hiệu tập thể Nếp cái hoa vàng của xã Thái Sơn (Hiệp Hòa) mới được công nhận nhưng nghe qua người tiêu dùng dễ nhầm sang một dòng sản phẩm của HTX Vân Hương.

Tạo dựng uy tín, xử lý nghiêm vi phạm

Nhãn hiệu giúp người tiêu dùng nhận biết và lựa chọn chính xác, nhanh chóng sản phẩm họ cần. Thế nhưng, trên thực tế nhãn hiệu vẫn chưa được quản lý chặt chẽ, có tình trạng "đánh lận con đen" nhằm trục lợi. Ví như, ngay cả những hộ sản xuất mỳ mang nhãn hiệu tập thể “Mỳ Gạo Dĩnh Kế” đã được công nhận cũng sẵn sàng tiếp tay cho hành vi vi phạm bảo hộ độc quyền của một nhãn hiệu khác mà quên đi nhãn hiệu mà họ đã xây dựng bấy lâu. 

Ông G - chủ cơ sở sản xuất mỳ gạo ở tổ dân phố Phú Mỹ, phường Dĩnh Kế (TP Bắc Giang) khẳng định: “Thông thường vẫn đóng mác Mỳ Gạo Dĩnh Kế nhưng khách muốn đóng thành mỳ Chũ tôi chỉ cần ra cửa hàng in ấn thay chữ Mỳ Gạo Dĩnh Kế thành Mỳ Gạo Chũ trên bao bì là xong".

Việc xây dựng thương hiệu đã khó, bảo hộ, duy trì và phát triển còn khó hơn, nhất là đối với thương hiệu có danh tiếng. Vì vậy đòi hỏi người sản xuất phải có hành động đúng đắn để bảo vệ chính thương hiệu sản phẩm hàng hóa của mình. Trước hết cần chú trọng chất lượng sản phẩm, tạo dựng uy tín với người tiêu dùng. Tiếp đến, mẫu mã, bao bì đóng gói phải được quan tâm, đầu tư để tạo sự khác biệt, đặc trưng và bắt mắt. Bên cạnh đó, cơ quan chức năng kịp thời ngăn chặn, xử lý nghiêm vi phạm về nhái, giả nhãn hiệu.

Thế Đại