Gia đình anh Nông Văn Bắc, dân tộc Nùng ở thôn Quán Cà, xã Biên Sơn (Lục Ngạn) chỉ có hơn 60 m2 đất ở, không có đất canh tác.

Thu nhập thấp vì thiếu đất sản xuất

Ngôi nhà diện tích chưa đầy 30 m2  là nơi sinh sống của gia đình anh Nông Văn Bắc (SN 1987), dân tộc Nùng, thôn Quán Cà, xã Biên Sơn (Lục Ngạn). Nhiều năm nay, vợ chồng anh không có đất canh tác. Anh Bắc đi phụ hồ và chặt gỗ thuê. Vợ anh ở nhà trông con, ai thuê việc thì làm và trồng thêm vài luống rau xanh. Thu nhập bấp bênh nên gia đình thường xuyên thiếu đói. Đây là trường hợp thuộc hộ di dân từ Trường bắn Quốc gia TB1. 

6 năm trước, bố mẹ anh Bắc được Nhà nước hỗ trợ đất ở, tiền đầu tư khai hoang cải tạo ruộng đồng hoặc mua đất canh tác song đã sử dụng tiền hỗ trợ đầu tư chăn nuôi. Sau này, khi các con lớn, lập gia đình và tách hộ dẫn tới thiếu đất. Cụ thể, sau khi anh Bắc kết hôn và ra ở riêng được bố mẹ cho hơn 60 m2 chỉ đủ xây căn nhà nhỏ và trồng vài cây vải. Hiện tại ở thôn Quán Cà có tới 117 hộ thiếu đất sản xuất. Tỷ lệ hộ nghèo trong thôn chiếm hơn một nửa. 

Ông Hoàng Văn Oanh, Trưởng Phòng Dân tộc huyện Lục Ngạn cho biết: “Toàn huyện có khoảng 3 nghìn hộ DTTS thiếu đất ở và đất sản xuất, tập trung tại các xã Biên Sơn, Phong Vân, Sa Lý, Cấm Sơn. Tính ra mỗi hộ chỉ có khoảng 2 sào ruộng, thấp hơn mức bình quân theo quy định là 1-2 sào ruộng/khẩu”. Bởi vậy nhiều người phải rời quê đi làm ăn xa. Vào mùa mưa lũ, đất canh tác của các xã vùng lòng hồ là Tân Sơn, Cấm Sơn, Sơn Hải, Hộ Đáp thường xuyên ngập úng không thể sản xuất.

Tại huyện Sơn Động, hơn 1 nghìn hộ DTTS cũng trong tình trạng tương tự. Đơn cử như xã Hữu Sản có 53 hộ còn thiếu hơn 9 ha đất sản xuất. Nhiều nơi trong huyện, bà con không có đất canh tác đã chặt phá rừng tự nhiên làm nương rẫy, ảnh hưởng hệ sinh thái, nguồn sinh thủy, làm mất an ninh trật tự  địa phương.   

Tập trung dân cư để đầu tư

Theo thống kê của cơ quan chức năng, Bắc Giang hiện có hơn 5 nghìn hộ DTTS thiếu đất, trong đó 188 gia đình thiếu đất ở, còn lại chưa đủ diện tích ruộng, đồi, rừng canh tác. Thiếu đất, người dân không có điều kiện phát triển kinh tế dẫn tới đói nghèo và nảy sinh tệ nạn xã hội. Nguyên nhân do dân số ngày một đông trong khi quỹ đất hạn chế; nhiều gia đình di dân theo dự án TB1 sử dụng số tiền được hỗ trợ mua đất vào mục đích khác. Một số hộ có đất nhưng lại chuyển nhượng cho người khác hoặc đất hoang hóa khó canh tác. 

Cùng đó, trong thời gian nhận quỹ đất, nhiều hộ DTTS có hai đến 4 thế hệ sinh sống trong một nhà, chưa tách hộ, không có khả năng chuyển đổi nghề nghiệp nên diện tích đất cho một nhân khẩu giảm dần... Vì vậy, việc giải quyết vấn đề thiếu đất cho bà con gặp vướng mắc. 

7 khẩu của gia đình ông Bế Văn Sơn, thôn Hữu Sản 2, xã Hữu Sản (Sơn Động) chỉ trông vào một sào ruộng.

Theo ông Nguyễn Hồng Luân, Trưởng Ban Dân tộc tỉnh, để giải quyết vấn đề này, hằng năm các cấp chính quyền đã có nhiều chương trình hỗ trợ người dân nhận đất, phát triển sản xuất. 5 năm qua, bằng các nguồn vốn hỗ trợ đã giúp hơn 2 nghìn hộ có thêm điều kiện để sản xuất, ổn định cuộc sống. Ban Dân tộc tỉnh phối hợp với Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Tài nguyên và Môi trường rà soát quỹ đất do các công ty nông, lâm nghiệp, doanh nghiệp (DN) quản lý, tham mưu cấp có thẩm quyền thu hồi diện tích sản xuất, kinh doanh kém hiệu quả cấp cho hộ DTTS. 

“Quỹ đất để giao cho đồng bào DTTS nghèo bao gồm: Đất Nhà nước quy hoạch để hỗ trợ cho hộ đồng bào DTTS nghèo; diện tích thu hồi từ các nông, lâm trường, doanh nghiệp, tổ chức sau khi sắp xếp lại theo Nghị quyết số 28 ngày 16-6-2003 của Bộ Chính trị về tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển nông, lâm trường quốc doanh; đất khai hoang phục hóa, được hiến, mua, chuyển nhượng tự nguyện và thu hồi từ các trường hợp vi phạm pháp luật về đất đai".   Nguồn: Quyết định 755 ngày 20-5-2013 của Thủ tướng Chính phủ

Tại các huyện còn quỹ đất ưu tiên cho hộ thiếu đất ở để an cư, ổn định đời sống. Riêng hộ DTTS thiếu đất sản xuất, ngoài chính sách hỗ trợ mua nông cụ chuyển đổi nghề, các địa phương mở lớp dạy, học nghề; liên kết với DN tuyển dụng lao động tạo việc làm ổn định. 

Ví như huyện Sơn Động hằng năm trích ngân sách và liên kết với Công ty cổ phần May Sơn Động tại xã An Lập mở lớp dạy nghề may ngắn hạn và tạo việc làm cho lao động người DTTS. Hộ sinh sống trong hẻm, đèo, khe núi đang được vận động ở tập trung một khu để thuận tiện hỗ trợ. Tuy vậy, nguồn lực đầu tư cho người dân thiếu đất vẫn chưa đáp ứng hết nhu cầu. 

Thực tế cho thấy, vấn đề thiếu đất ở và đất sản xuất không thể giải quyết trong thời gian ngắn bởi quỹ đất có hạn. Vì vậy, thời gian tới, các huyện tiếp tục rà soát số lượng đối tượng cần được cấp đất, đồng thời quan tâm tăng kinh phí hỗ trợ; lồng ghép nguồn vốn từ các chương trình, tập trung chuyển đổi nghề cho người DTTS thiếu đất canh tác. 

Kiến nghị Chính phủ phê duyệt dự án tập trung dân cư, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng cho 9 điểm thuộc xã Tuấn Đạo, Vân Sơn, Dương Hưu, An Lạc (Sơn Động); Phong Vân, Tân Sơn (Lục Ngạn) ổn định cuộc sống. Đối với các địa phương còn quỹ đất lâm nghiệp, chính quyền quan tâm tạo điều kiện hoàn thiện thủ tục giúp hộ nghèo DTTS được cấp chứng nhận quyền sử dụng theo đúng quy định của Nhà nước. 

Ở nơi không còn quỹ đất cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho bà con về học nghề, chuyển đổi nghề để tích cực tham gia, sử dụng đồng vốn hỗ trợ đúng mục đích, hiệu quả.

Hoàng Phương