Lãnh đạo Liên đoàn Lao động tỉnh  Bắc Giang trao vé xe cho công nhân ở xa về quê ăn Tết. Ảnh tư liệu.

Chính sách xã hội được thể chế bằng pháp luật của Nhà nước thành một hệ thống quan điểm, chủ trương, phương hướng và biện pháp để giải quyết những vấn đề xã hội nhất định, trước hết là những vấn đề xã hội liên quan đến công bằng và phát triển an sinh xã hội (ASXH). Chính sách xã hội là thành tựu của nghiên cứu khoa học xã hội và cần được xem như lĩnh vực khoa học đặc thù, trả lời những câu hỏi đặt ra từ thực trạng kinh tế xã hội nước ta hiện nay. 

Một trong những nội dung quan trọng của chính sách xã hội là TGXH với các hoạt động như: ASXH, bảo trợ xã hội, phúc lợi xã hội, cứu tế xã hội, bảo hiểm xã hội, dịch vụ xã hội...TGXH là hoạt động của Nhà nước, chính quyền các cấp và cộng đồng xã hội dưới các hình thức, biện pháp khác nhau, nhằm giúp các đối tượng yếu thế có điều kiện ổn định cuộc sống và có cơ hội hòa nhập tốt hơn vào cộng đồng để cùng phát triển.

Là đất nước trải qua các cuộc chiến tranh bảo vệ Tổ quốc, bị ảnh hưởng của thiên tai và biến đổi khí hậu đang trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa nhanh nên hiện nay số người cần TGXH của Việt Nam chiếm hơn 20% dân số cả nước. Trong đó có khoảng 9,2 triệu người cao tuổi, 7,2 triệu người khuyết tật, 1,5 triệu trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, gần 5% hộ nghèo, 1,8 triệu hộ gia đình cần được trợ giúp đột xuất hàng năm do thiên tai, hỏa hoạn, mất mùa, 234 nghìn người nhiễm HIV được phát hiện, 204 nghìn người nghiện ma tuý, 30 nghìn nạn nhân bị bạo lực, bạo hành trong gia đình.... 

Nhận thức được tầm quan trọng của việc trợ giúp những đối tượng trên, từ nhiều năm qua, Ðảng và Nhà nước ta luôn quan tâm xây dựng và tổ chức thực hiện các CSXH, coi đây là mục tiêu, động lực để phát triển bền vững, ổn định chính trị - xã hội, thể hiện bản chất tốt đẹp của chế độ. Hệ thống pháp luật và chính sách phát triển các lĩnh vực xã hội được bổ sung và hoàn thiện. Diện thụ hưởng chính sách ngày càng mở rộng, mức hỗ trợ được nâng lên. Nguồn lực đầu tư phát triển các lĩnh vực xã hội được tăng cường từ ngân sách nhà nước và các nguồn khác. Qua đó đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, nhất là giảm nghèo, góp phần củng cố lòng tin của nhân dân và sự ổn định chính trị - xã hội. Việt Nam được Liên Hợp quốc công nhận là một trong các quốc gia đi đầu trong việc thực hiện một số mục tiêu thiên niên kỷ.

Tuy nhiên, lĩnh vực xã hội vẫn còn nhiều hạn chế chậm được khắc phục. Tạo việc làm và giảm nghèo chưa bền vững, tỷ lệ hộ cận nghèo, tái nghèo còn cao, mức trợ cấp ưu đãi người có công còn thấp. So với yêu cầu thực tiễn, chất lượng giáo dục và đào tạo chưa theo kịp yêu cầu phát triển; kết quả phổ cập giáo dục ở nhiều huyện miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn thấp; chất lượng công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe chưa đáp ứng được yêu cầu của nhân dân, nhất là đối với người nghèo, đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc thiểu số; vệ sinh, an toàn thực phẩm chưa được kiểm soát chặt chẽ. Tỷ lệ người tham gia BHXH, BHYT còn thấp; chênh lệch các chỉ số về ASXH giữa miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số với mức trung bình của cả nước còn ở mức cao.

Những hạn chế, yếu kém trong thời gian qua là do nước ta còn nghèo, hậu quả chiến tranh để lại nặng nề, thiên tai xảy ra thường xuyên, gây thiệt hại lớn. Quản lý nhà nước còn nhiều bất cập, chồng chéo. Chính sách xã hội còn chậm đổi mới so với chính sách kinh tế, thiếu các giải pháp hữu hiệu để thu hẹp khoảng cách về mức sống và ASXH giữa các vùng, miền. Việc tổ chức thực hiện chính sách chưa hiệu quả; sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương thiếu chặt chẽ. Nguồn lực thực hiện các chính sách xã hội còn hạn chế, chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước, do đó chưa thu hút được sự tham gia của xã hội và khuyến khích người thụ hưởng chính sách tự vươn lên.

Trong giai đoạn 2011- 2015, Đảng và Nhà nước ta đã đưa ra nhiều giải pháp để bảo đảm ASXH, trong đó lĩnh vực TGXH tiếp tục là điểm sáng. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI xác định: “Tạo bước tiến rõ rệt về thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, bảo đảm ASXH, giảm tỉ lệ hộ nghèo, cải thiện điều kiện chăm sóc sức khoẻ cho nhân dân”. Nghị quyết số 15-NQ/TW ngày 01/6/2012 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XI về một số vấn đề chính sách xã hội giai đoạn 2012-2020 nhấn mạnh: Nâng cao hiệu quả công tác TGXH, tiếp tục mở rộng đối tượng thụ hưởng với hình thức hỗ trợ thích hợp; nâng dần mức trợ cấp xã hội thường xuyên phù hợp với khả năng ngân sách Nhà nước. Xây dựng mức sống tối thiểu phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội làm căn cứ xác định người thuộc diện được hưởng TGXH. 

Bên cạnh đó, tiếp tục hoàn thiện chính sách TGXH, củng cố, nâng cấp hệ thống cơ sở TGXH, phát triển mô hình chăm sóc người có hoàn cảnh đặc biệt tại cộng đồng, khuyến khích sự tham gia của khu vực tư nhân vào triển khai các mô hình chăm sóc người cao tuổi, trẻ em mồ côi, người khuyết tật, nhất là mô hình nhà dưỡng lão. Mục tiêu đến năm 2020, bảo đảm ASXH toàn dân với mức tối thiểu về thu nhập, giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch và thông tin, truyền thông, góp phần từng bước nâng cao thu nhập, ổn định cuộc sống của nhân dân. 

Trịnh Thị Thuỷ