Bắc Ninh
Trong sắc thu vàng
"Tôi vừa pha trà đấy. Mời ông ngồi!”. Suốt bao năm, hai ông vẫn giữ mối thâm tình. Lúc rảnh rỗi hay lúc tâm trạng không vui, ông Thức thường tìm ra chốn mênh mông mà cũng thơm ngát này của ông Yên, nơi từ đó làm tiếng ông trở nên thơm nức: Người nhiều thóc nhất vùng. Nhớ cách đây hơn hai chục năm, cả khu vực đầy cỏ dại, nước ngập chỉ để vỗ béo mấy bác đánh giậm, đánh lươn.
 |
|
Minh họa: Đinh Hương |
Nhờ chính quyền tạo điều kiện cho thuê lại, với sự chăm chỉ của hai vợ chồng ông Yên cùng con cháu đằng đẵng hằng năm trời, đã mọc lên khu vườn cây ăn quả sum suê xanh tốt, cùng mấy ao thả cá, thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Rồi chuyện ông dồn điền đổi thửa, “xin” ruộng bỏ hoang, biến thành hơn hai mươi mẫu ruộng, đầu tư máy móc gieo sạ. Nhiều người lắc đầu lè lưỡi, cho rằng ông liều nhưng ông Yên yên tâm với quyết định của mình. Mỗi vụ gia đình ông thu năm mươi tấn thóc, cả vùng bái phục.
Thấy khuôn mặt ông Thức không vui, ông Yên hỏi:
- Nhìn mặt ông là biết lại có chuyện gì muốn tâm sự rồi. Tôi xin nghe!
Hơn sáu chục tuổi đầu, mà cái kiểu từ thời thanh niên vẫn không đổi, hễ có gì khó nói là mặt ông Thức lại đỏ bừng lên. Ông Yên phải bồi thêm một câu rằng bạn bè nhiều năm, việc cần chia sẻ thì nên nói ngay.
- Ừ, thì lại là chuyện gia đình thôi ông. Thằng út cưới xong đòi ăn riêng ngay, vợ chồng tôi khuyên thế nào cũng chẳng được. Ông có bí quyết gì mà “trị” gia đình giỏi vậy?
Phía sau câu hỏi đầy vị nể của ông Thức còn có ước muốn và cái thở dài. Cùng tuổi, sinh ra cùng xóm Sõi ven sông Nhuệ, tuổi niên thiếu cùng uống nước giếng Thiên Ân đầu làng, thời thanh niên cùng lên đường nhập ngũ, chiến đấu cùng đơn vị rồi một người chuyển đơn vị khác.
Thống nhất, ông Thức về địa phương trước ông Yên một tháng sáu ngày. Hai người lại cùng cưới vợ trong một năm, thế mà hoàn cảnh khác nhau quá. Ông Yên thì sinh một lèo bốn đứa con, cuộc sống an yên. Còn ông Thức được hai thằng con giai. Một thằng lấy vợ đã có hai con, đòi bố phải mua cho bằng được suất đất ở ngã tư làng để bán hàng tạp hóa.
Nhưng rồi dính bài bạc, nợ nần, suất đất đã làm nhà hai tầng cũng bốc hơi. Mất của, thằng nhớn đâm ra liều lĩnh, rượu chè mê muội. Ông Thức phải xây tạm cho gian nhà ở bên cạnh mình, được một thời gian lại đòi dọn về nhà bố mẹ vợ. Giờ thằng nhớn bỏ vợ con, nay đây mai đó.
Ông Thức trông cậy vào thằng con thứ hai. Trước khi cưới vợ, ông bà đã động viên con học gia đình bác Yên. Bốn đứa con đều dựng vợ gả chồng, quây quần bên bố mẹ, làm thành đại gia đình “tứ đại đồng đường” nổi tiếng cả vùng. Thằng thứ vâng dạ.
- Nó mâu thuẫn với mẹ, hễ to tiếng lại đòi ăn riêng. Tôi khuyên thế nào cũng không được.
Mặt ông Thức căng lên. Là người lính, mang vết thương trong người, ông dễ xúc động, dễ tự ái, tổn thương. Ông lại hay nhìn sang ông bạn Yên, rồi cả nghĩ, mặc cảm.
- Mỗi nhà mỗi cảnh - ông Yên khuyên.
- Cậu thứ cũng khẩu khí lắm. Tôi tin lúc bình tĩnh lại, dần dần nó sẽ nghe thôi.
|
Với cái cây, gốc tốt thì quả tốt. Tôi và bố cậu cũng thế, là gốc. Nhưng gốc cây phải được trồng ở chốn cao. Để thấp mưa xuống, nước đọng, cây dễ chết. Các cậu cũng phải đôn bố các cậu lên. Tưới tình yêu và sự sum suê của các cậu cho ông ấy. Khi kính trọng cha mẹ, các cậu sẽ học được cách tôn trọng mình và sẽ thấy no đủ. |
Ông Thức nể gia đình ông Yên thì rõ rồi, nhưng cả làng đều chung sự vị nể vì ông Yên làm được những việc mà gia đình khác không làm được. Trong khi gia đình tam, tứ, đại đồng đường gần như rất hiếm ở các làng quê và đô thị thì ông Yên đã làm được việc trọng đại.
Ông không chỉ xây cùng lúc bốn cái nhà trên một khoảnh đất, có không gian sinh hoạt chung, mà đại gia đình đều cùng làm, ăn cơm chung mâm và tiêu cùng một túi tiền.
Lớn hơn nữa là cả đại gia đình tổng cộng hai mươi ba người mà không hề lộn xộn. Đám vợ chồng trẻ tôn sùng tự do cá nhân thì tỏ ra nghi ngờ rằng sẽ có lúc mâu thuẫn.
Nhưng bao năm qua, chẳng ai thấy đại gia đình ông Yên mâu thuẫn. Ông sắp xếp, phân công công việc đâu vào đấy. Với đại gia đình của ông, bình thường bữa cơm trưa sẽ một người lên huyện làm ở ủy ban, hai người con là cán bộ xã, một vài cháu đi học trên thị trấn, nên có thể thiếu người.
Bữa tối là gia đình đông đủ tụ họp trong không khí vui vầy, mà mỗi thành viên đều thấy giá trị của mình đã tạo nên không gian này. Công việc trông nom trang trại vào ban đêm sẽ do con trai thứ hai và thứ ba lo. Ở tuổi ông Yên tại cái vùng quê này, nhiều người còn vất vả, nhưng ông đã đàng hoàng, an nhiên hơn chục năm, khuôn mặt lúc nào cũng hồng hào.
Để nuôi dưỡng cho con cái nết ăn nết ở, đùm bọc nhau, ông Yên được truyền lan, ảnh hưởng từ cụ Hồng, mẹ đẻ của ông. Người mẹ mà giờ ông vẫn gọi là “u”, xưng “con” và làm việc gì cũng kính cẩn xin ý kiến. Cụ Hồng là người phụ nữ kiên trung nức tiếng.
Chồng cụ hoạt động cách mạng, hy sinh khi đánh bốt Tây. Còn cụ Hồng, thuở thanh xuân cũng nghe tiếng tăm đội Du kích Hoàng Ngân ở Hải Hưng dội sang. Lòng cụ cùng nhóm chị em trong làng ngày đó sôi sục ý chí đánh Tây, đánh đồn với ý chí “sống anh dũng, chết vẻ vang”.
Cụ cũng cùng bà con nông dân tham gia phá kho thóc của phát xít ở Thường Tín, chính quyền về tay Nhân dân. Ở vùng chiêm trũng, cụ cần mẫn lặng thầm nuôi hai con. Khi đánh Mỹ, cụ cũng tham gia vào Đội du kích thôn Chanh bảo vệ cầu trong những năm bị đánh bom. Cụ nén nước mắt đồng ý cho con gái lớn xung phong vào chiến trường. Con gái hy sinh, con trai thứ hai là ông Yên tiếp nối truyền thống gia đình, cùng lớp thanh niên ngày đó nô nức lên đường…
Cụ sống thờ chồng nuôi con, để đức cho con cháu. Ông Yên được cụ răn dạy, cộng với bản lĩnh của người lính, đã cùng vợ chăm sóc mẹ già, nuôi nấng con cái.
Để có đại tổ ấm này, thật tình ông Yên cũng nghĩ nát óc. Trong khi bọn trẻ ra ngoài, học những cái mới, bên cạnh hoa thơm bao giờ cũng có gió độc. Ông phải nêu gương, sáng tạo, trong cả cung cách làm ăn và giáo dục. Bài học của cụ Hồng vẫn còn đó, cụ sống vui bên con cháu, rồi có cả đàn sẻ nâu, chào mào trong vườn làm bạn.
Ông Yên noi gương mẹ. Bằng cách mưa dầm thấm lâu, bằng những bài học từ thực tiễn cải tạo khu đất, làm nên cơ ngơi là trang trại cho hoa thơm trái ngọt, xưởng chế biến gỗ, đại lý thức ăn chăn nuôi…, các con đã nhiệt liệt ủng hộ.
Ví dụ như, ông nói: “Các con học nhiều, thử trả lời bố rằng một cái cây có làm nên rừng xanh không? Hay cái vườn quả của gia đình mình kia, nếu chỉ có ổi, na, mít, bưởi, và chúng đứng riêng ra, liệu có thể làm thành một khu vườn? Cộng đồng nào, gia đình nào cũng vậy. Nền nếp gia phong rất quan trọng, và quan trọng mỗi cái cây trong đầu chúng ta đều được chăm sóc tốt, để sinh hoa trái”. Các con ông cứ thấm từng lời. Ông Yên hy vọng một năm nữa, gia đình ông sẽ “ngũ đại đồng đường”.
Ấm chè đã cạn. Ông Thức nhớ ra đến lúc ông bạn già phải về ăn cơm cùng đại gia đình. Ông Thức tha thiết:
- Tu mấy kiếp nữa thì tôi mới có được đại gia đình như ông?
Ông Yên nắm tay ông Thức thật chặt, rồi ôn tồn:
- Mỗi nhà mỗi cảnh nhưng tôi tin bọn trẻ nhà ông chưa hỏng đâu. Ông phải khơi đúng cách, chúng nó vẫn biết tôn trọng bố.
Như sực nhớ ra điều gì, ông Thức luýnh quýnh.
- À, có việc này nữa. Thằng con thứ của tôi rất nể ông. Đặc biệt thích cái khu vườn cây ăn trái vẫn cung cấp hoa quả sạch cho các siêu thị ở trung tâm Hà Nội này. Lúc nào tôi bảo nó sang, ông chỉ dạy cho nó với, biết đâu ông nói lại hiệu quả.
- Được rồi, tôi sẽ làm.
Ông Yên khép cửa trại, rồi về nơi mọi người đợi cơm tối. Tuần sau, anh con thứ tên Vững của ông Thức đến gõ cửa trang trại, ông Yên mời vào vườn. Nhìn thấy cây gì Vững cũng thích.
- Người ta nói bác là “vua thóc” xứ này chẳng sai.
Ông Yên nhún vai, cười, rồi kéo Vững đến gốc cây bưởi:
- Cậu thấy cái gốc bưởi này có lớn không? Khá lớn và tạo ra những cành khá cường tráng. Từ cành cường tráng mà lá xanh tốt. Như thế thì có hoa tươi, rồi quả ngọt. Nhưng cậu ạ, thế hệ tôi và bố cậu già rồi, tư duy có khác nhưng cần phải có sự ủng hộ của thế hệ các cậu. Với cái cây, gốc tốt thì quả tốt. Tôi và bố cậu cũng thế, là gốc.
Nhưng gốc cây phải được trồng ở chốn cao. Để thấp mưa xuống, nước đọng, cây dễ chết. Các cậu cũng phải đôn bố các cậu lên. Tưới tình yêu và sự sum suê của các cậu cho ông ấy. Khi kính trọng cha mẹ, các cậu sẽ học được cách tôn trọng mình và sẽ thấy no đủ.
Dẫn Vững đến bất kỳ cây nào đang dâng hương quả mùa thu, ông Yên cũng đều nói được những câu chuyện khơi mở những giá trị, đạo lý làm người. Vững say sưa nghe từng lời.
- Cháu sẽ suy nghĩ sâu về những lời của bác - Vững tỏ lòng. Lúc tiễn Vững về, ông Yên vỗ vai:
- À này Vững ơi, dịp Lễ Quốc khánh, bác cùng bố cháu sẽ đi thăm những người bạn ở mạn Yên Thế. Mọi người sẽ ôn lại rất nhiều kỷ niệm thời gian khó ở chiến trường. Cháu đi cùng để cháu hiểu thêm thế hệ bác và bố cháu nhé.
Cả Vững và ông Yên đều cười. Hương quả mùa thu đang nhuộm thơm không gian. Phía cánh đồng, mặt trời vàng nhuộm sắc thu lên những thửa ruộng, hàng cây.
Với cái cây, gốc tốt thì quả tốt. Tôi và bố cậu cũng thế, là gốc. Nhưng gốc cây phải được trồng ở chốn cao. Để thấp mưa xuống, nước đọng, cây dễ chết. Các cậu cũng phải đôn bố các cậu lên. Tưới tình yêu và sự sum suê của các cậu cho ông ấy. Khi kính trọng cha mẹ, các cậu sẽ học được cách tôn trọng mình và sẽ thấy no đủ.
- Hè này, mẹ tao hứa sẽ cho tao về ngoại. Thằng Phan và thằng Xô khoe với nhau niềm vui vì có mẹ. Chúng liếc nhìn Thương bằng cặp mắt đồng cảm:
- Mẹ mày mất rồi. Ba thì đi làm ăn xa. Bà ngoại mày thì già yếu. Tội mày. Phan bảo.
Ý kiến bạn đọc (0)