EU xem xét lập danh sách đen "Thiên đường thuế" sau khi “Hồ sơ Paradise” bị rò rỉ.

Tiêu chuẩn xác định thiên đường thuế quan

Theo ước tính, trên thế giới hiện có khoảng 50- 60 thiên đường thuế và không thể biết chính xác số tiền đăng ký ở những thiên đường thuế này, cũng như bao nhiêu trong số ấy là hợp pháp khi mà có sự bao che và tiếp tay của chính phủ các nước đó. Hiện chưa có bất kỳ định nghĩa nào mang tính luật pháp về các thiên đường thuế. Tuy nhiên, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OCDE) từng đưa ra 4 tiêu chuẩn để xác định các thiên đường thuế quan: Không đánh thuế hoặc thuế gần như bằng không; thiếu minh bạch; thiếu những quy định ngăn cản việc trao đổi thông tin và cuối cùng là dễ dàng tha thứ cho các công ty bề nổi, hay nói theo cách khác là “công ty ma”. Chính các thiên đường thuế đang tiếp tay cho hoạt động tham nhũng, rửa tiền, buôn lậu, gây ra rủi ro rất lớn cho nền kinh tế, che giấu giao dịch nội gián và khuyến khích các công ty đa quốc gia trốn thuế. 

Một nghiên cứu mới đây cho thấy giới nhà giàu, các công ty đa quốc gia lại đẩy mạnh việc chuyển lợi nhuận ra nước ngoài, với con số lên tới 600 tỷ euro chỉ trong năm ngoái. Tài sản cất giữ ở các thiên đường thuế đang là một vấn đề nan giải đối với các chính phủ trên thế giới trong nhiều năm trở lại đây và giới chuyên gia cho rằng, lượng tài sản cất giữ ở nước ngoài trên thế giới hiện lên đến 10 nghìn tỷ USD.

"Hồ sơ Paradise" được báo chí thế giới phanh phui lần này có tâm điểm là Appleby, một văn phòng luật đặt trụ sở tại quần đảo Cayman và Bermuda. Hơn 13 triệu hồ sơ tài liệu thu được từ 19 điểm "thiên đường thuế" đã phát giác những cách thức né tránh thuế đang rất phổ biến trên quy mô thế giới. Trong số các tài liệu báo chí vừa phát giác, người ta thấy có tên nhiều chính trị gia và lãnh đạo trên thế giới, trong đó có Nữ hoàng Anh Elizabeth II hay một số người thân cận với Tổng thống Mỹ Donald Trump như Ngoại trưởng Rex Tillerson, Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross... 

Việc công bố Hồ sơ Paradise rõ ràng đang gây áp lực không nhỏ với các nhà lãnh đạo thế giới, trong đó có Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Anh Theresa May bởi cả hai nhà lãnh đạo này đều cam kết tiến hành những chính sách chặn đứng tình trạng trốn thuế của giới siêu giàu.

Có hay không thiên đường trốn thuế?

Bộ trưởng Thương mại Mỹ Wilbur Ross là một trong những nhân vật bị nêu tên trong "Hồ sơ Paradise" . Tài liệu cho biết, ông Ross được hưởng lợi từ một công ty tàu biển có doanh thu hàng triệu USD mỗi năm nhờ vận chuyển dầu khí cho công ty hóa dầu Sibur của Nga. Ngoại trưởng Mỹ Rex Tillerson cũng xuất hiện trong "Hồ sơ Paradise" với tư cách nhà quản trị một công ty đăng ký tại Bermuda có hoạt động khai thác dầu tại Yemen, trong thời gian ông còn lãnh đạo tập đoàn ExxonMobil (từ 2006- 2016).

Tài liệu rò rỉ trong "Hồ sơ Paradise" còn cho thấy cả cựu Thủ tướng Canada Jean Chretien lẫn ông Stephen Bronfman - Cố vấn của Thủ tướng đương nhiệm Justin Trudeau cũng có tên trong danh sách những người lập tài khoản "đen" hoặc sở hữu lượng lớn cổ phiếu ở các thiên đường thuế. Ông Bronfman có dính líu tới quỹ tín thác ở quần đảo Cayman để giúp công ty gia đình Claridge có trụ sở tại TP Montreal trốn hàng triệu USD tiền thuế. Ông Bronfman là cố vấn, bạn thân và là người gây quỹ chính cho Đảng Tự do cầm quyền của Thủ tướng Trudeau. Ngoài ông Bronfman, cựu Thủ tướng Chretien cũng bị nêu tên với cáo buộc  có tài khoản "ma" ở nước ngoài và từng nắm giữ 100 nghìn cổ phiếu của công ty Madagascar Oil. 

Ngoài khoảng 120 chính khách đến từ khoảng 50 quốc gia, những trang mạng xã hội hàng đầu như Twitter, Facebook hay các tập đoàn đa quốc gia như Nike, Apple, Uber đều có tên trong “Hồ sơ Paradise”. Theo tiết lộ của “Hồ sơ Paradise”, sau khi bị phanh phui trốn thuế năm 2013, Apple đã đi tìm một thiên đường thuế khác và tiếp tục trốn hàng chục tỷ USD tiền thuế trong nhiều năm qua.

Một trong những chiêu lách thuế của Apple là mua bán các bằng sáng chế và sở hữu trí tuệ của chính công ty. 

"Hồ sơ Paradise" cũng tố cáo hãng sản xuất đồ thể thao nổi tiếng Nike của Mỹ đã lợi dụng kẽ hở trong luật pháp Hà Lan để giảm thiểu khoản thuế phải đóng tại châu Âu. Nike bị cáo buộc đã tập trung toàn bộ doanh thu trên thị trường châu Âu về hai công ty có trụ sở tại Hà Lan để tránh phải trả thuế tại tất cả quốc gia mà hãng đặt chi nhánh và bán các sản phẩm của mình. Nhờ đó, thay vì phải trả mức thuế lên đến 25% theo mức trung bình của các công ty hoạt động tại châu Âu, Nike chỉ phải chịu mức thuế 2% khi đưa về Hà Lan. Nike đã áp dụng phương thức này từ năm 2014 và sau 3 năm, hãng đã giảm được mức thuế trung bình phải trả toàn cầu từ 24% xuống 16%. 

Phủ nhận mọi cáo buộc 

Ngay sau khi truyền thông nhiều nước đồng loạt đưa tin về vụ rò rỉ "Hồ sơ Paradise", các nhân vật nổi tiếng và tập đoàn lớn đã lên tiếng phủ nhận mọi cáo buộc. Người phát ngôn Bộ Thương mại Mỹ khẳng định ông Ross "không liên quan tới các quyết định làm ăn với Sibur của Navigator và chưa từng gặp các cổ đông của Sibur cũng như biết về quan hệ giữa 2 công ty". Tờ New York Times (Mỹ) đăng tải tuyên bố của Sibur cho biết các đàm phán với Navigator do giới lãnh đạo điều hành của công ty tiến hành chứ không liên quan đến các cổ đông. Công ty này cũng chưa từng gặp Bộ trưởng Ross.

Quần đảo Cayman được xem là một trong những địa điểm trốn thuế hàng đầu.

Từ Canada, ông Bronfman kiên quyết bác bỏ cáo buộc đó, khẳng định chưa bao giờ nhận tài trợ hay sử dụng bất kỳ tài khoản tín thác nào ở nước ngoài.

Cựu Thủ tướng Jean Chretien thì khẳng định chưa bao giờ lập bất kỳ tài khoản ngân hàng nào bên ngoài lãnh thổ Canada và cũng không hề nắm giữ số cổ phiếu đó. Ông cho biết Madagascar Oil là khách hàng của hãng luật Heenan Blaikie, nơi ông từng làm việc trước đây.

Trong khi đó, người phát ngôn của điền trang Duchy of Lancaster khẳng định tất cả các khoản đầu tư của điền trang này đều được kiểm toán đầy đủ và hợp pháp. Còn Nữ hoàng Elizabeth II đóng thuế từ thu nhập mà Duchy of Lancaster mang đến cho bà.

Apple giải thích phần lợi nhuận chuyển tới Jersey được thực hiện theo đúng những thay đổi phù hợp với luật thuế cải cách của Ireland ban hành năm 2015. Apple cũng khẳng định hãng không được hưởng lợi gì về mặt thuế quan khi thực hiện thay đổi này, đồng thời nhấn mạnh việc làm này không ảnh hưởng tới các khoản thuế phải trả cho các nước khác. Tuy nhiên, hãng không đề cập cụ thể loại thuế nào.

Về phần mình, Nike khẳng định việc giảm thiểu khoản thuế phải đóng tại châu Âu hoàn toàn dựa trên các quy định luật pháp tại Hà Lan.

Tại Nam Mỹ, các Bộ trưởng Tài chính Brazil Meirelles và Bộ trưởng Nông nghiệp Maggi, Bộ trưởng Tài chính Argentina Caputo cũng đã phủ nhận mọi cáo buộc liên quan tới các quỹ và các công ty bị tình nghi trốn thuế thông qua các "thiên đường trốn thuế".

Thanh Bình