Diện mạo nông thôn mới ở xã Phi Mô (Lạng Giang).

“Liệu cơm gắp mắm”

Cảnh Thụy (Yên Dũng) là một trong những xã đi đầu trong phong trào xây dựng NTM của tỉnh. Đi kèm với sự vui mừng, đổi thay trên quê hương nhờ đường làng ngõ xóm khang trang, ruộng đồng gọn vùng, gọn thửa… thì nợ đọng là nỗi lo của chính quyền và người dân trong xã. Để đạt tiêu chí NTM, năm 2014, xã đồng loạt đầu tư các công trình xây dựng cơ bản với số tiền khoảng 20 tỷ đồng. Khi ấy khoản nợ của xã lên đến 12 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Hữu Hải, Chủ tịch UBND xã cho biết: “Ngay sau khi hoàn thành xây dựng NTM, phương án gỡ nợ đọng được xác định là ưu tiên hàng đầu của xã. Ngoài tiền trích từ đấu giá quyền sử dụng đất, trung bình mỗi năm, Cảnh Thụy có thêm khoảng 400 triệu đồng từ tiết kiệm chi để xử lý nợ đọng. Đến nay, xã không còn nợ và có kế hoạch củng cố thêm các tiêu chí, nhất là tiêu chí giao thông, cơ sở vật chất”.

Ghi nhận tại các địa phương cho thấy, để sớm giải quyết nợ đọng, không phát sinh nợ mới, Ban chỉ đạo xây dựng NTM các xã tập trung rà soát nhu cầu đầu tư phù hợp với khả năng huy động vốn nhưng vẫn bảo đảm đạt tiêu chí. Tại xã Minh Đức (Việt Yên), để về đích đúng hẹn vào quý I năm 2018, địa phương xác định “dồn sức” cho tiêu chí thủy lợi, cơ sở vật chất và môi trường.

Theo đó, xã tập trung hoàn thiện hệ thống kênh mương nội đồng theo cơ chế Nhà nước và nhân dân cùng làm; khoản đóng góp của người dân được thu căn cứ theo thực tế diện tích đất nông nghiệp mà nông dân sử dụng. Với quyết tâm không để phát sinh nợ, xã chỉ triển khai thực hiện các công trình khi bảo đảm 50% vốn và được UBND huyện phê duyệt. Đặc biệt, xã "liệu cơm gắp mắm" khi chỉ tiến hành cải tạo, sửa chữa 10 nhà văn hóa thôn (kinh phí gần 100 triệu đồng/nhà) mà không cố dồn sức để xây mới.

Ở Lạng Giang, huyện cũng kiểm soát chặt chẽ nguồn vốn, quyết tâm khắc phục nợ đọng. Ông Nguyễn Xuân Tiến, Phó trưởng Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện chia sẻ: “Đến nay, các xã xây dựng NTM trên địa bàn còn nợ 14,32 tỷ đồng. Với quan điểm không để xây dựng NTM trở thành gánh nặng của nhân dân, chúng tôi đã tham mưu cho UBND huyện tranh thủ tối đa nguồn kinh phí hỗ trợ và vốn sự nghiệp phát triển nông nghiệp của huyện để cùng các địa phương khắc phục”.

Không công nhận chuẩn các xã còn nợ đọng

Theo ông Nguyễn Thế Hưng, Trưởng phòng Kinh tế ngành (Sở Kế hoạch và Đầu tư), từ năm 2016, để giảm nợ đọng XDCB tại các xã xây dựng NTM, việc bố trí vốn đầu tư được thực hiện theo nguyên tắc ưu tiên trả hết nợ tại các công trình đã phê duyệt quyết toán, những công trình hoàn thành rồi mới bố trí công trình chuyển tiếp. Nếu vốn còn thì bố trí cho các công trình khởi công mới. Hiện nợ đọng trong xây dựng NTM toàn tỉnh còn khoảng 200 tỷ, giảm gần 100 tỷ so với cuối năm 2016.

Tìm hiểu tại xã Bắc Lũng (Lục Nam), địa phương đang hoàn thiện các tiêu chí để về đích NTM. Ngoài ngân sách hỗ trợ của Nhà nước, xã tập trung huy động nguồn lực từ sức dân để đầu tư xây dựng các công trình cấp thiết nhất, không dàn trải. Nếu như đầu năm 2016, nợ đọng XDCB của xã khoảng 1,7 tỷ đồng, đến nay còn 500 triệu đồng. Tại huyện Việt Yên, khi muốn đầu tư, chủ đầu tư phải giải trình khả năng huy động vốn, kế hoạch chi trả; Phòng Kinh tế - Hạ tầng chỉ được phép thẩm định công trình đầu tư mới khi Chủ tịch UBND huyện có văn bản đồng ý.

Để đạt chuẩn NTM, ngoài đủ 19 tiêu chí, các xã còn phải bảo đảm điều kiện không có nợ đọng XDCB. Vì vậy những xã đang trong lộ trình về đích chủ động rà soát, điều chỉnh, bổ sung quy hoạch, đề án sát với điều kiện cụ thể, không nóng vội, chạy theo thành tích. Theo Văn phòng Điều phối Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM tỉnh, qua thẩm định tại 14 xã (trong đó có 5 xã đã được công nhận đạt chuẩn), cơ quan chuyên môn khẳng định, các địa phương không còn nợ.

Sỹ Quyết