Đến BHXH huyện Lục Nam khi cả đơn vị tập trung vào nhiệm vụ đốc thu, cung cấp danh sách các đơn vị nợ đọng BHXH trên địa bàn cho chúng tôi, Giám đốc Hoàng Văn Tài cho biết, thời điểm này, toàn huyện có gần 90 đơn vị nợ với hơn 4,1 tỷ đồng, tăng 10 đơn vị và 1,4 tỷ đồng so cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, tình trạng nợ kéo dài không chỉ ở khối doanh nghiệp mà còn xảy ra tại những đơn vị hành chính sự nghiệp như UBND xã Trường Sơn, Phòng Văn hoá- Thông tin huyện... 

 Thực trạng trên không chỉ diễn ra tại Lục Nam mà ở hầu hết các địa phương trong tỉnh. Đến nay, toàn tỉnh có gần một nghìn đơn vị nợ, tổng số tiền hơn 116 tỷ đồng, tăng khoảng 100 đơn vị, 26 tỷ đồng so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, 117 đơn vị nợ từ 1- 5 năm, tổng số tiền 29,3 tỷ đồng, tập trung nhiều ở TP Bắc Giang, huyện Việt Yên, Lạng Giang, Lục Nam, Lục Ngạn. 

Nợ đọng BHXH đồng nghĩa với việc hàng chục nghìn lao động đang bị doanh nghiệp xâm phạm quyền lợi chính đáng, trong đó phải kể đến Công ty cổ phần Vật liệu Xây dựng và Xây lắp Ngọc Lý (Tân Yên) nợ  gần 4 năm, hơn 1 tỷ đồng; Công ty cổ phần Thực phẩm, Xuất khẩu Bắc Giang (Lục Ngạn)  nợ gần 4 năm, 2,1 tỷ đồng; Công ty cổ phần Gạch Thượng Lan (Việt Yên) nợ 3 năm, 1,5 tỷ đồng... 

Ông Dương Văn Lập, Trưởng phòng Thu BHXH tỉnh cho biết, tình trạng nợ  BHXH tiếp diễn đã nhiều năm, mức độ vi phạm năm sau cao hơn năm trước. Do công tác tuyên truyền hạn chế, một bộ phận người lao động chưa biết bảo vệ quyền lợi chính đáng về BHXH mà chủ sử dụng phải thực hiện. 

Ngoài một số cơ sở chậm nộp vì hiệu quả sản xuất, kinh doanh thấp, không ít doanh nghiệp hằng tháng vẫn trừ  tiền BHXH của người lao động nhưng cố tình trây ì, chiếm dụng vốn. Hơn nữa, mức phạt chậm nộp BHXH thấp hơn lãi suất ngân hàng nên nhiều doanh nghiệp không chịu đóng đúng quy định. 

Ngoài ra, ngành BHXH có lực lượng làm công tác kiểm tra mỏng, nếu phát hiện vi phạm lại không có quyền xử phạt, phải kiến nghị cấp có thẩm quyền dẫn đến việc  xử lý thiếu kịp thời, thủ tục hoàn thiện hồ sơ rườm rà... khiến việc không tuân thủ pháp luật của các doanh nghiệp lĩnh vực này thêm trầm trọng.  

Để giải quyết vướng mắc, BHXH tỉnh phối hợp với các cơ quan thông tin đại chúng đẩy mạnh tuyên truyền, công khai các đơn vị không chấp hành; giao chỉ tiêu thu hồi nợ đọng cho các huyện, TP; xử phạt chậm nộp... Từ năm 2012, ngành chỉ đạo BHXH các huyện, TP lập hồ sơ khởi kiện ra tòa hành chính 19 đơn vị dây dưa. 6 tháng đầu năm, đoàn kiểm tra của tỉnh và các địa phương kiểm tra, phúc tra hơn 100 doanh nghiệp để thu hồi nợ đọng. 

Ngoài ra, thực hiện quy chế phối hợp giữa BHXH tỉnh với Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước, hơn một tháng qua, ngành đã thu hồi được một phần quỹ BHXH từ tài khoản tiền gửi của người sử dụng lao động. Tuy nhiên, theo Giám đốc BHXH tỉnh Thân Đức Lại, khi doanh nghiệp làm ăn kém hiệu quả hoặc cố tình nợ đọng thì thu qua hình thức này cũng rất khó thực hiện... 

Nợ BHXH kéo dài không những làm chậm tiến độ thu, vi phạm quy định pháp luật, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi người lao động. Thời gian tới, BHXH tỉnh tăng cường tuyên truyền, phổ biến Luật  BHXH, BHYT; tập trung đào tạo, thay đổi tư duy, phương châm hoạt động của cán bộ chuyên quản bằng việc nâng cao tinh thần trách nhiệm, coi người lao động là "khách hàng" để thu hút họ tích cực tham gia. 

Tiếp tục huy động chính quyền các địa phương vào cuộc nhằm nâng hiệu quả xử lý vi phạm. Nhiều ý kiến cho rằng, cấp có thẩm quyền nghiên cứu tăng xử phạt hành chính cao hơn lãi suất ngân hàng cùng kỳ; áp dụng mức phạt tối đa đối với hành vi vi phạm pháp luật về BHXH; xử lý hình sự  với người sử dụng lao động cố tình trốn tránh; tăng quyền cho cơ quan BHXH như phát mại tài sản khi doanh nghiệp phá sản hoặc bỏ trốn và thẩm quyền thanh tra chuyên ngành về BHXH để bảo đảm quyền lợi của người lao động.