Người dân bản Ven, xã Xuân Lương thu hoạch chè.

Cây “giảm nghèo”

Về xã Xuân Lương những ngày này, chúng tôi dễ dàng bắt gặp hình ảnh những đồi chè xanh mướt đã và đang được mở rộng, hòa với màu xanh của núi rừng. Là huyện có địa hình đồi núi thấp, điều kiện đất đai, khí hậu phù hợp nên xã Xuân Lương có diện tích trồng chè lớn nhất huyện. Toàn xã có gần 230 ha chè, chiếm 50% diện tích của cả huyện và đang khẳng định vị thế là cây “xóa đói giảm nghèo” của nông dân. 

Hiện xã có hơn 2000 lượt hộ trồng và sản xuất chè. Mấy năm gần đây, nhờ ứng dụng mô hình nhân giống vô tính, trồng thâm canh cải tạo nương chè già cỗi bằng một số giống mới và chế biến an toàn nên năng suất chè ngày một cao, thu hút thêm nhiều hộ tham gia. Ví như bản Ven với hơn 80% là người dân tộc thiểu số, chủ yếu là người dân tộc Cao Lan đã quen với việc sản xuất tự cung tự cấp. 

Thời gian qua, được nhà nước hỗ trợ cây giống, hướng dẫn kỹ thuật… đến nay hầu hết các hộ trong bản đều trồng chè. Hộ nhiều trồng từ 1-2 mẫu, hộ ít cũng vài sào. Mỗi năm sản lượng bình quân hơn 6 tấn/ha, thu lãi khoảng 4 - 5 triệu đồng/tháng/hộ. Nhờ vậy nhiều hộ không chỉ thoát nghèo mà còn làm giàu từ cây chè như gia đình ông Hoàng Văn Hà, bà Hứa Thị Xuyên… 

Thấy được lợi ích thiết thực đó, UBND huyện Yên Thế xác định cây chè là một trong 6 cây hàng hoá cần tập trung chỉ đạo phát triển sản xuất. Năm 2011, huyện xây dựng Đề án phát triển vùng sản xuất chè nguyên liệu nhằm tạo vị thế mới cho cây chè. Ngoài Xuân Lương, diện tích trồng chè được mở rộng ở 7 xã: Canh Nậu, Đồng Vương, Đồng Tiến, Tam Tiến, Hồng Kỳ, Đồng Tâm, Phồn Xương. 

Bên cạnh động viên nông dân mở rộng diện tích trồng chè, UBND huyện còn chỉ đạo các cơ quan chuyên môn tích cực hướng dẫn, hỗ trợ kỹ thuật trồng và chăm sóc theo quy trình sản xuất chè sạch, đồng thời hỗ trợ giá giống, phân bón, một phần thuốc bảo vệ thực vật, máy chế biến chè; tăng cường liên kết “4 nhà”, bao tiêu sản phẩm, tạo đầu ra ổn định. Nhờ vậy đến nay, diện tích chè cho thu hoạch trên địa bàn đạt gần 460 ha, tăng hơn 100 ha so với năm 2011; sản lượng 9 tháng năm nay đạt gần 2000 tấn. 

“Giấy thông hành” cho chè Yên Thế

Bên cạnh những kết quả đó, Yên Thế hiện cũng phải đối mặt với một số khó khăn trong quá trình trồng, sản xuất, chế biến chè. Theo Trưởng phòng Nông nghiệp và PTNT huyện Nguyễn Thị Thanh Xuân, trong tổng số gần 460 ha chè của toàn huyện thì diện tích già cỗi chiếm hơn nửa; diện tích trồng chè giống mới đa phần còn nhỏ lẻ nên chưa hình thành rõ vùng nguyên liệu tập trung có chất lượng cao phục vụ cho chế biến công nghiệp. 

Vẫn còn một số hộ trồng chè chưa tích cực ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chế biến dẫn đến chất lượng sản phẩm chưa cao, sức cạnh tranh thấp. Trong khi đó, việc liên kết “4 nhà” và gắn kết giữa sản xuất với chế biến có lúc, có nơi còn chưa chặt chẽ, chưa tạo được đầu ra ổn định cho sản phẩm để người dân yên tâm đầu tư sản xuất…

Nhằm tháo gỡ khó khăn này, thời gian qua, huyện Yên Thế đã có nhiều biện pháp giúp doanh nghiệp, hộ dân mở rộng diện tích trồng chè. Cụ thể như tăng cường tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật trồng, chăm sóc, chế biến cho hộ sản xuất; chỉ đạo thực hiện Dự án hỗ trợ vốn vay cải tạo và thâm canh nương chè già; đôn đốc doanh nghiệp hoàn thành việc lắp đặt dây chuyền chế biến, tạo đầu ra ổn định cho nông dân… 

Mới đây, HĐND huyện thông qua mức hỗ trợ thực hiện đề án phát triển vùng sản xuất chè nguyên liệu trên địa bàn huyện. Theo đó, các hộ tham gia đề án khi trồng mới và cải tạo thâm canh chè được hỗ trợ lãi suất vốn vay và tập huấn chuyển giao kỹ thuật trồng, chăm sóc, thu hái, bảo quản chè nguyên liệu. Hỗ trợ kinh phí 10 triệu đồng/ha từ ngân sách để trồng và chăm sóc đối với diện tích chè trồng mới; hỗ trợ 5 triệu đồng/ha đối với cải tạo nương chè già cỗi. Các hộ trồng mới có nhu cầu sử dụng vốn vay ngân hàng sẽ được ngân sách huyện bù chênh lệch lãi suất tiền vay… 

Ông Hoàng Xuân Tùng ở bản Ven, xã Xuân Lương nói: “Gia đình tôi hiện đang trồng 7 sào chè. Với chủ trương này, tới đây chúng tôi sẽ tiếp tục mở rộng diện tích, cải thiện kinh tế gia đình”. 

Huyện cũng xác định đi đôi với tăng năng suất thì việc sản xuất chè sạch, chè an toàn là hướng đi chính. Để từng bước nhân rộng mô hình trồng chè sạch, huyện đã phối hợp với Ban Quản lý dự án Qseap, Chi cục Quản lý chất lượng Nông- lâm thuỷ sản (Sở Nông nghiệp và PTNT) tổ chức các lớp tập huấn, chuyển giao kỹ thuật sản xuất chè theo tiêu chuẩn VietGAP cho nông dân. Bước đầu đã hình thành được vùng sản xuất tập trung và 18 tổ nhóm sản xuất chè an toàn ở hai xã Xuân Lương và Đồng Tâm. 

Hiện nhãn hiệu tập thể “Chè xanh Yên Thế” đã được gửi đăng ký và chờ Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp chứng nhận. Qua đó giúp nâng cao giá trị, tăng thu nhập cho người trồng chè và là "giấy thông hành" cho hương chè Yên Thế ngày càng bay xa.

Hồng Minh - Như Hoa