Con đường đất từ trung tâm xã Dương Hưu đến bản Mùng chỉ hơn 3km nhưng đi xe máy phải mất hơn một giờ đồng hồ, nhiều đoạn bùn nước ngập  nửa bánh xe. Đến nơi cũng đã trưa nhưng ông Quyền vẫn vắng nhà vì ngày nào ông cũng lên rừng từ sáng sớm đến tối mịt mới về. 

Xin số điện thoại, tôi liên tục bấm máy nhưng không có tín hiệu. Không nản lòng, tôi quyết tâm lên rừng tìm ông. Gần hai giờ cuốc bộ hỏi thăm không có kết quả, tôi bấm số định bụng gọi lần cuối rồi ra về. Thật may, đầu bên kia bắt máy, ông hẹn đón tôi tại bìa rừng. 

Khác hẳn với hình dung trước đó của tôi về ông lão từng bị địch bắt giữ, giam cầm, tra tấn dã man tại nhà tù Côn Đảo trong kháng chiến chống Mỹ, ông Quyền có vóc dáng vạm vỡ, làn da ngăm đen, mắt sáng, tác phong nhanh nhẹn, hoạt bát, giọng nói sang sảng khiến tôi bị cuốn vào những câu chuyện ông kể.

Khi tròn 18 tuổi, ông xung phong lên đường nhập ngũ chiến đấu tại chiến trường miền Nam. Đầu năm 1972, ông bị địch bắt, giam tại nhà tù Côn Đảo. Hơn một năm sau được trả tự do, vì sức khỏe yếu nên ông phục viên trở về địa phương bắt đầu "cuộc chiến” mới trên mặt trận chống đói nghèo, hủ tục. 

Từ năm 1975 đến năm 2010, ông liên tục là Chủ nhiệm HTX, Bí thư chi bộ, Chủ tịch HĐND xã; đại biểu HĐND huyện Sơn Động các khóa 15,16,17. Từ năm 2011 đến nay, ông nghỉ hưu nhưng tiếp tục được tín nhiệm bầu làm Bí thư Chi bộ bản Mùng. Gần 40 năm qua, dù ở vị trí, hoàn cảnh nào, ông cũng nêu cao tinh thần trách nhiệm, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, trở thành người có uy tín, được người dân trong bản quý mến, nể trọng.  

Ông Bàn Vũ Quyền chăm sóc rừng.

Ông Quyền kể: Ngày trước, đất rộng, người thưa nhưng kỹ thuật canh tác lạc hậu, nhiều hộ còn giữ tập quán sống du canh, du cư, phá rừng làm rẫy khiến cái đói, cái nghèo cứ đeo bám dai dẳng. Chứng kiến nhiều hộ không chịu được đói khổ đã bỏ bản đi nơi khác kiếm sống khiến ông nhiều đêm mất ngủ. 

Nhiều năm làm cán bộ, được đi nhiều nơi, đến đâu ông cũng tỉ mỉ ghi chép lại kinh nghiệm làm ăn của người dân sở tại, sau đó về phổ biến cho các hộ trong bản học tập. Ông nói: "Điều khó nhất là thay đổi nhận thức của người dân, chỉ khi cái đầu nghĩ thông thì cái tay, cái chân mới chịu làm. Việc đầu tiên là phải quyết tâm thay đổi nhận thức dân bản. Trong các buổi họp dân, tôi đều so sánh cách làm ăn trong bản với các nơi khác. Từ đó phân tích rõ mình nghèo vì phương thức canh tác lạc hậu, hiệu quả chưa cao…”. 

Trồng rừng là hướng thoát nghèo bền vững, ngoài giá trị kinh tế, rừng còn giúp điều hòa nguồn nước sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt trong thôn. Tuy nhiên, trước đây đa phần các hộ chỉ quen phá rừng làm nương rẫy nên việc vận động họ nhận đất trống trồng cây gây rừng gặp nhiều khó khăn. 

Năm 1996, thấy gia đình ông tham gia các dự án trồng rừng phòng hộ 327 được Nhà nước hỗ trợ cây giống, kỹ thuật, lại cấp tiền, gạo nên các hộ cũng đăng ký tham gia. Trồng rừng trở thành phong trào rộng khắp ở bản. Với 25ha rừng chia làm nhiều chu kỳ sản xuất, mỗi năm gia đình ông Quyền thu hoạch từ 4-5ha, trị giá gần 300 triệu đồng. Ngoài ra, với 6,5ha trồng thông đến tuổi khai thác nhựa, trung bình mỗi tháng cho thu nhập từ 30 đến 35 triệu đồng. 

Bên cạnh đó, ông còn phát triển chăn nuôi gia súc, gia cầm để tăng thu nhập. Cả bản hiện có 89 hộ, 439 nhân khẩu với 100% là người dân tộc Dao, trung bình mỗi hộ có từ 3 đến 5ha rừng đang bước vào tuổi thu hoạch. Nhờ rừng mà đời sống các hộ đã bớt khó khăn, không còn cảnh đứt bữa. Nhiều hộ dân trong bản đã thoát nghèo, xây dựng nhà kiên cố, mua sắm tiện nghi sinh hoạt, mua ô tô làm dịch vụ vận tải. 

Tiêu biểu như hộ anh Bàn Văn Trường, Đặng Văn Phú, Bàn Văn Đô…vốn là những hộ nghèo của bản, nay đã vươn lên làm giàu trên mảnh đất của mình. Dương Hưu giờ đây trải dài những cánh rừng thông, keo xanh hút tầm mắt, đan xen là những ngôi nhà kiên cố  hai, ba tầng tươi màu sơn mới. 

Kinh tế phát triển, nhiều người được học hành nhưng ông luôn trăn trở khi một số thanh niên có biểu hiện xa rời truyền thống và văn hóa dân tộc. Ông bảo: "Quan trọng nhất là phải giữ bằng được nét đẹp trong tập tục cấp sắc; các ngày lễ, Tết, cưới hỏi mọi người mặc quần, áo truyền thống; những điệu múa, bài hát là "linh hồn” của người Dao nên phải quyết tâm bảo vệ”. 

Do vậy, ông cùng ban lãnh đạo thôn xây dựng hương ước, khuyến khích dân bản cùng gìn giữ. Nhờ đó, đến nay trong bản đã hạn chế việc ăn uống linh đình tại các đám ma, tình trạng thách cưới không còn xảy ra; các hủ tục mê tín dị đoan cơ bản được dẹp bỏ, người ốm được đưa đến bệnh viện điều trị…

 Bà Đỗ Thị The, Phó Chủ tịch UBND xã Dương Hưu nói: "Ông Bàn Vũ Quyền là tấm gương sáng để cán bộ, nhân dân xã Dương Hưu noi theo. Ông đã nhiều lần được UBND xã, huyện biểu dương, khen thưởng; UBND tỉnh tặng 5 bằng khen vì có thành tích trồng rừng kinh tế, đoàn kết dân tộc, định canh, định cư… Năm nay, Đại hội đại biểu các dân tộc thiểu số cấp xã tiếp tục giới thiệu ông để cấp trên biểu dương, khen thưởng”.